Previous Verse
Next Verse

Shloka 22

Varṣa-Parvata-Nivāsinām Varnanam

Description of Regions, Mountains, and Their Inhabitants

पूर्वाभिरामां वीरां च भीमामोघवतीं तथा । पाशाशिनीं पापहारां महेन्द्रां पाटलावतीम्‌

sañjaya uvāca |

pūrvābhirāmāṃ vīrāṃ ca bhīmām oghavatīṃ tathā |

pāśāśinīṃ pāpahārāṃ mahendrāṃ pāṭalāvatīm ||

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നരേശ്വരാ, പൂർവാഭിരാമാ, വീരാ, ഭീമാ, ഓഘവതീ; അതുപോലെ പാശാശിനീ, പാപഹരാ, മഹേന്ദ്രാ, പാടലാവതീ—ഈ നദികളുടെ നാമങ്ങളും (അവിടെ) ഉച്ചരിക്കപ്പെട്ടു. ഈ പട്ടികയിൽ ദേശം തന്നെയൊരു സാക്ഷിയായി വിളിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ; ജീവദായിനിയായ നദികളെ നാമംചൊല്ലി സ്മരിക്കുന്നത്, വരാനിരിക്കുന്ന സംഘർഷം മുഴുവൻ രാജ്യത്തെയും അതിന്റെ ധർമ്മക്രമത്തെയും സ്പർശിക്കുമെന്നതിനെ ഉന്നയിക്കുന്നു।

पूर्वाभिरामाम्formerly-delightful/beautiful (river)
पूर्वाभिरामाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपूर्वाभिरामा
FormFeminine, Accusative, Singular
वीराम्Vīrā (name of a river)
वीराम्:
Karma
TypeNoun
Rootवीरा
FormFeminine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
भीमाम्Bhīmā (name of a river)
भीमाम्:
Karma
TypeNoun
Rootभीमा
FormFeminine, Accusative, Singular
ओघवतीम्Oghavatī (abounding in streams; river-name)
ओघवतीम्:
Karma
TypeNoun
Rootओघवती
FormFeminine, Accusative, Singular
तथाlikewise/also
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
पाशाशिनीम्Pāśāśinī (river-name; 'snare-eating')
पाशाशिनीम्:
Karma
TypeNoun
Rootपाशाशिनी
FormFeminine, Accusative, Singular
पापहाराम्Pāpaharā (sin-removing; river-name)
पापहाराम्:
Karma
TypeNoun
Rootपापहरा
FormFeminine, Accusative, Singular
महेन्द्राम्Mahendrā (river-name; 'great Indra')
महेन्द्राम्:
Karma
TypeNoun
Rootमहेन्द्रा
FormFeminine, Accusative, Singular
पाटलावतीम्Pāṭalāvatī (having pāṭalā trees; river-name)
पाटलावतीम्:
Karma
TypeNoun
Rootपाटलावती
FormFeminine, Accusative, Singular
नरेश्वरO lord of men (king)!
नरेश्वर:
TypeNoun
Rootनरेश्वर
FormMasculine, Vocative, Singular
नीवाराNīvārā (river-name)
नीवारा:
Karta
TypeNoun
Rootनीवारा
FormFeminine, Nominative, Singular
अहिताAhitā (river-name)
अहिता:
Karta
TypeNoun
Rootअहिता
FormFeminine, Nominative, Singular
सुप्रयोगाSuprayogā (well-applied; river-name)
सुप्रयोगा:
Karta
TypeNoun
Rootसुप्रयोगा
FormFeminine, Nominative, Singular
पवित्राPavitrā (purifying; river-name)
पवित्रा:
Karta
TypeNoun
Rootपवित्रा
FormFeminine, Nominative, Singular
कुण्डलीKuṇḍalī (coiled; river-name)
कुण्डली:
Karta
TypeNoun
Rootकुण्डली
FormFeminine, Nominative, Singular
सिन्धुSindhu (Indus river)
सिन्धु:
Karta
TypeNoun
Rootसिन्धु
FormMasculine, Nominative, Singular
राजनीRājanī (river-name)
राजनी:
Karta
TypeNoun
Rootराजनी
FormFeminine, Nominative, Singular
पुरमालिनीPuramālinī (garlanded with towns; river-name)
पुरमालिनी:
Karta
TypeNoun
Rootपुरमालिनी
FormFeminine, Nominative, Singular
पूर्वाभिरामाPūrvābhirāmā (river-name)
पूर्वाभिरामा:
Karta
TypeNoun
Rootपूर्वाभिरामा
FormFeminine, Nominative, Singular
वीराVīrā (river-name)
वीरा:
Karta
TypeNoun
Rootवीरा
FormFeminine, Nominative, Singular
भीमाBhīmā (river-name)
भीमा:
Karta
TypeNoun
Rootभीमा
FormFeminine, Nominative, Singular
ओघवतीOghavatī (river-name)
ओघवती:
Karta
TypeNoun
Rootओघवती
FormFeminine, Nominative, Singular
पाशाशिनीPāśāśinī (river-name)
पाशाशिनी:
Karta
TypeNoun
Rootपाशाशिनी
FormFeminine, Nominative, Singular
पापहराPāpaharā (river-name)
पापहरा:
Karta
TypeNoun
Rootपापहरा
FormFeminine, Nominative, Singular
महेन्द्राMahendrā (river-name)
महेन्द्रा:
Karta
TypeNoun
Rootमहेन्द्रा
FormFeminine, Nominative, Singular
पाटलावतीPāṭalāvatī (river-name)
पाटलावती:
Karta
TypeNoun
Rootपाटलावती
FormFeminine, Nominative, Singular
करीषिणीKarīṣiṇī (river-name)
करीषिणी:
Karta
TypeNoun
Rootकरीषिणी
FormFeminine, Nominative, Singular
असिक्नीAsiknī (Chenab; river-name)
असिक्नी:
Karta
TypeNoun
Rootअसिक्नी
FormFeminine, Nominative, Singular
महानदीMahānadī (great river; river-name)
महानदी:
Karta
TypeNoun
Rootमहानदी
FormFeminine, Nominative, Singular
कुशचीराKuśacīrā (having kuśa-grass banks; river-name)
कुशचीरा:
Karta
TypeNoun
Rootकुशचीरा
FormFeminine, Nominative, Singular
मकरीMakarī (river-name)
मकरी:
Karta
TypeNoun
Rootमकरी
FormFeminine, Nominative, Singular
प्रवराPravarā (river-name)
प्रवरा:
Karta
TypeNoun
Rootप्रवरा
FormFeminine, Nominative, Singular
मेनाMenā (river-name)
मेना:
Karta
TypeNoun
Rootमेना
FormFeminine, Nominative, Singular
हेमाHemā (river-name)
हेमा:
Karta
TypeNoun
Rootहेमा
FormFeminine, Nominative, Singular
घृतवतीGhṛtavatī (abounding in ghee; river-name)
घृतवती:
Karta
TypeNoun
Rootघृतवती
FormFeminine, Nominative, Singular
पुरावतीPurāvatī (abounding in towns/ancient; river-name)
पुरावती:
Karta
TypeNoun
Rootपुरावती
FormFeminine, Nominative, Singular
अनुष्णाAnuṣṇā (not hot/cool; river-name)
अनुष्णा:
Karta
TypeNoun
Rootअनुष्णा
FormFeminine, Nominative, Singular
शैब्याŚaibyā (river-name)
शैब्या:
Karta
TypeNoun
Rootशैब्या
FormFeminine, Nominative, Singular
कापीKāpī (river-name)
कापी:
Karta
TypeNoun
Rootकापी
FormFeminine, Nominative, Singular
सदानीराSadānīrā (ever-watered; river-name)
सदानीरा:
Karta
TypeNoun
Rootसदानीरा
FormFeminine, Nominative, Singular
अधृष्याAdhṛṣyā (unassailable; river-name)
अधृष्या:
Karta
TypeNoun
Rootअधृष्या
FormFeminine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
महानदीMahānadī (great river; river-name)
महानदी:
Karta
TypeNoun
Rootमहानदी
FormFeminine, Nominative, Singular
कुशधाराKuśadhārā (having kuśa-grass streams/banks; river-name)
कुशधारा:
Karta
TypeNoun
Rootकुशधारा
FormFeminine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
P
Pūrvābhirāmā (river)
V
Vīrā (river)
B
Bhīmā (river)
O
Oghavatī (river)
P
Pāśāśinī (river)
P
Pāpahārā (river)
M
Mahendrā (river)
P
Pāṭalāvatī (river)

Educational Q&A

Even in a war narrative, the text pauses to name rivers and regions, reminding the listener that dharma and adharma affect not only warriors but the entire land and its sustaining waters; the moral weight of conflict is borne by the whole kingdom.

Sañjaya continues a catalogue-style description, listing rivers by name while reporting to the king; this functions as a geographic and cultural framing for the Kurukṣetra events, situating the war within a vast, inhabited landscape.