Shloka 7
महाव्यूहप्रवर्तनम् / Deployment of the Great Battle Arrays
तेनैवमुक्त: प्रहसन् महात्मा दुर्योधनं मन्युगतं विदित्वा । त॑ं प्रत्युवाचाविमना मनस्वी गड्डासुतः शस्त्रभूृतां वरिष्ठ:,दुर्योधनके ऐसा कहनेपर और उसे क्रोधमें भरा हुआ जानकर शश्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ मनस्वी महात्मा गंगानन्दन भीष्मने जोर-जोरसे हँसते हुए प्रसन्न मनसे उसे इस प्रकार उत्तर दिया--
tenaivam uktaḥ prahasan mahātmā duryodhanaṁ manyugataṁ viditvā | taṁ pratyuvācāvimanā manasvī gaṅgāsutaḥ śastrabhṛtāṁ variṣṭhaḥ ||
ദുര്യോധനൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവൻ ക്രോധാവേശത്തിലാണെന്ന് അറിഞ്ഞ്, ആയുധധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ മനസ്വിയായ മഹാത്മാവ് ഗംഗാപുത്രൻ ഭീഷ്മൻ ഉച്ചത്തിൽ ചിരിച്ചു, കലങ്ങാത്ത മനസ്സോടെ അവനോട് ഇങ്ങനെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a moral-psychological contrast: anger (manyu) clouds judgment, while a steady, unagitated mind (avimanāḥ, manasvī) is fit to counsel and lead. Bhīṣma’s laughter signals confidence and a measured response rather than being drawn into Duryodhana’s agitation.
Sañjaya reports that after Duryodhana speaks (apparently in anger), Bhīṣma—son of Gaṅgā and the foremost among warriors—recognizes Duryodhana’s wrath, laughs aloud, and replies calmly, setting up Bhīṣma’s counsel or counterpoint to Duryodhana’s emotional stance.