Shloka 56
अध्याय ८० — मध्यंदिन-रणवृत्तान्तः
Yudhiṣṭhira–Śrutāyu encounter; Cekitāna–Gautama clash; Abhimanyu pressure; Arjuna’s redeployment
प्रवृत्तिमधिगच्छन्तु न हि शुद्धयति मे मन: । वे समरभूमिमें पुनः युद्धके लिये भीमसेन और द्रुपदकुमार धृष्टद्युम्नकी ओर चले। तब राजा युधिष्ठिरने अपने सैनिकोंको बुलाकर कहा--“तुमलोग पूरी शक्ति लगाकर युद्धस्थलमें भीमसेन और धृष्टद्युम्नके पथका अनुसरण करो। अभिमन्यु आदि बारह वीर महारथी कवच आदिसे सुसज्जित हो भीमसेन और धृष्टद्युम्नका समाचार प्राप्त करें। मेरा मन उनके विषयमें निश्चिन्त नहीं हो रहा है” || ५४-५५ है ।। त एवं समनुज्ञाता: शूरा विक्रान्तयोधिन:,युधिष्ठिरकी ऐसी आज्ञा पाकर पराक्रमपूर्वक युद्ध करनेवाले वे पुरुषमानी समस्त शूरवीर “बहुत अच्छा' कहकर दोपहर होते-होते वहाँसे चल दिये
pravṛttim adhigacchantu na hi śuddhyati me manaḥ | te samara-bhūmim punaḥ yuddhāya bhīmasena-dhṛṣṭadyumna-abhimukhāḥ prayayuḥ | tataḥ rājā yudhiṣṭhiraḥ svān sainikān āhūya uvāca—“yūyaṃ sarva-śaktyā raṇa-bhūmau bhīmasena-dhṛṣṭadyumnayoḥ patham anusarata | abhimanv-ādayo dvādaśa vīrā mahā-rathinaḥ kavacādibhiḥ susajjitāḥ bhīmasena-dhṛṣṭadyumnayoḥ vṛttāntaṃ jānantu | na me manaḥ teṣu viṣaye niścintaṃ bhavati” iti || te evaṃ samanugyātāḥ śūrā vikrānta-yodhinaḥ “sādhu” iti uktvā madhyāhne tataḥ prasthitāḥ |
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“അവർ മുന്നോട്ട് പോകട്ടെ; എന്റെ മനസ്സ് ശാന്തമാകുന്നില്ല.” പിന്നെ അവർ രണഭൂമിയിൽ വീണ്ടും ഭീമസേനനും ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും ഉള്ള ദിശയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു. അപ്പോൾ രാജാ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ തന്റെ സൈന്യത്തെ വിളിച്ചു കല്പിച്ചു—“പൂർണ്ണശക്തിയോടെ യുദ്ധസ്ഥലത്ത് ഭീമസേനനും ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും എടുത്ത പാത പിന്തുടരുക. അഭിമന്യു മുതലായ പന്ത്രണ്ട് മഹാരഥർ കവചാദികളാൽ സുസജ്ജരായി, ഭീമസേന-ധൃഷ്ടദ്യുമ്നരുടെ വാർത്ത സമ്പാദിക്കട്ടെ. അവരുടെ കാര്യത്തിൽ എന്റെ മനസ്സ് നിശ്ചിന്തമാകുന്നില്ല.”
संजय उवाच
Educational Q&A
Even in war, dharma expresses itself as responsible leadership: Yudhiṣṭhira does not act blindly but seeks accurate information, protects comrades, and directs action from conscientious concern rather than mere rage or ambition.
Sañjaya reports that forces move again toward the battlefield to support Bhīma and Dhṛṣṭadyumna. Yudhiṣṭhira summons soldiers and dispatches twelve elite warriors led by Abhimanyu to follow their path and bring back news, because he remains uneasy about their situation.