Shloka 37
Adhyāya 74 (Book 6, Bhīṣma-parva): Bhīma–Duryodhana re-engagement and afternoon escalation
सतोमरैर्महामात्रैर्निपतद्धिर्गतासुभि: । बभूवायोधनं छन्न॑ नाराचाभिहतैर्गजै:,तोमरोंसहित प्राणशून्य होकर गिरे हुए महावतों और नाराचोंकी मारसे मरकर गिरनेवाले हाथियोंसे वह रणभूमि आच्छादित हो गयी थी
sa-tomarair mahāmātrair nipatadbhir gatāsubhiḥ | babhūvāyodhanaṃ channaṃ nārācābhihatair gajaiḥ ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—തോമരങ്ങളാൽ കുത്തേറ്റ് പ്രാണം വിട്ടു വീണ മഹാമാത്രന്മാരുടെയും (മഹാവതന്മാരുടെയും), നാരാചങ്ങളാൽ തുളച്ചേറ്റ് മരിച്ച് കൂപ്പുകുത്തിയ ആനകളുടെയും ശരീരങ്ങൾ കൊണ്ട് ആ യുദ്ധഭൂമി മൂടപ്പെട്ടുപോയിരുന്നു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the stark impermanence of life and the heavy human and animal cost of warfare; it implicitly cautions that martial glory is inseparable from widespread suffering and death.
Sañjaya describes the battlefield after intense fighting: elephant-drivers lie dead, felled by spears, and elephants have been killed by iron arrows, so that the ground is covered with bodies and fallen beasts.