Shloka 23

Chapter 7: Dvīpa–Varṣa–Meru-varṇana

Description of the Dvīpa, Varṣas, and Mount Meru

Devanagari script

पतमानानि तान्युर्वी कुर्वन्ति विपुलं स्वनम्‌ । मुछ्चन्ति च रसं राजंस्तस्मिन्‌ रजतसंनिभम्‌,राजन! वे फल इस पृथ्वीपर गिरते समय भारी धमाकेकी आवाज करते हैं और उस भूतलपर सुवर्णसदृश रस बहाया करते हैं

Transliteration

patamānāni tāny urvīṁ kurvanti vipulaṁ svanam | muñcanti ca rasaṁ rājan tasmin rajata-sannibham ||

Translation

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! ആ ഫലങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ വീഴുമ്പോൾ മഹത്തായ ഗർജ്ജനസദൃശമായ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കുന്നു; പിന്നെ ആ നിലത്ത് വെള്ളിപോലെ തിളങ്ങുന്ന രസം ഒഴുക്കിവിടുന്നു.

Word by Word

• पतमानानि: falling (ones/things)
• पतमानानि: Karta
• Type: Adjective
• Root: पत् (धातु) → पतमान (शतृ-प्रत्यय)
• Form: Neuter, Nominative, Plural

• तानि: those
• तानि: Karta
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Neuter, Nominative, Plural

• उर्वीम्: the earth/ground
• उर्वीम्: Karma
• Type: Noun
• Root: उर्वी
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• कुर्वन्ति: make/produce
• Type: Verb
• Root: कृ
• Form: Present, Third, Plural

• विपुलम्: great/large
• Type: Adjective
• Root: विपुल
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• स्वनम्: sound/roar
• स्वनम्: Karma
• Type: Noun
• Root: स्वन
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• मुञ्चन्ति: release/let flow
• Type: Verb
• Root: मुच्
• Form: Present, Third, Plural

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• रसम्: sap/juice/liquid
• रसम्: Karma
• Type: Noun
• Root: रस
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• राजन्: O king
• Type: Noun
• Root: राजन्
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• तस्मिन्: in/on that (place/ground)
• तस्मिन्: Adhikarana
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Neuter, Locative, Singular

• रजत-संनिभम्: silver-like
• Type: Adjective
• Root: रजत + संनिभ
• Form: Masculine, Accusative, Singular

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• King Dhṛtarāṣṭra
• earth/ground (urvī)