Shloka 86
Arjuna’s Advance toward Bhīṣma; The Gāṇḍīva’s Signal and the Armies’ Convergence (भीष्माभिमुखगमनम् — गाण्डीवनिर्घोष-ध्वजवर्णनम्)
प्रयाता: शिबिरायैव निशाकाले परंतप । शत्रुओंको संताप देनेवाले श्रेष्ठ नरेश! महात्मा पाण्डव गर्जते, पृथ्वीको कँपाते और आपके पुत्रके मर्मस्थानोंपर चोट पहुँचाते हुए निशाकालमें शिबिरको ही लौट गये ।। ८५६ || दुर्योधनस्तु नृपतिर्दीनो भ्रातृवधेन च
sañjaya uvāca | prayātāḥ śibirāyaiva niśākāle parantapa | śatrūṇāṃ santāpa-denavāle śreṣṭha nareśa! mahātmā pāṇḍavā garjate, pṛthvīṃ kampayantaḥ, tava putrasya marma-sthāneṣu prahārān kurvantaḥ niśākāle śibiram eva punar āgatāḥ || 856 || duryodhanas tu nṛpatir dīno bhrātṛ-vadhena ca ...
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ശത്രുദമനാ! രാത്രികാലത്ത് അവർ തങ്ങളുടെ തന്നെ ശിബിരത്തിലേക്ക് പിൻവാങ്ങി. ഹേ ശ്രേഷ്ഠ നരേശ്വരാ! മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവർ ഗർജ്ജിച്ചു കൊണ്ട്, ഭൂമിയെ നടുക്കി, നിന്റെ പുത്രന്റെ മർമ്മസ്ഥാനങ്ങളിൽ പ്രഹരിച്ചുകൊണ്ട്, രാത്രിയുടെ മറവിൽ വീണ്ടും ശിബിരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. രാജാവ് ദുര്യോധനൻ സഹോദരവധം മൂലം ദീനനായി…
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage underscores the ethical weight of war: prowess and tactical striking (even at ‘vital points’) bring immediate advantage, yet the narrative immediately turns to Duryodhana’s dejection, highlighting how violence—especially the loss of kin—inevitably yields sorrow and moral consequence alongside battlefield success.
Sanjaya reports that the Pāṇḍavas, after fierce action marked by loud battle-cries and earth-shaking momentum, withdraw at night back to their camp, having struck at the vulnerable points of the opposing leader. The narration then transitions to Duryodhana’s despair due to the death of his brother.