Shloka 3
Vāsudeva-Māhātmya: Duryodhana’s Inquiry and Bhīṣma’s Theological Account of Keśava
संजय उवाच गतपूर्वाह्नभूयिष्ठे तस्मिन्नहनि भारत । पश्चिमां दिशमास्थाय स्थिते चापि दिवाकरे,संजयने कहा--भारत! उस दिन जब पूर्वह्नकालका अधिक भाग व्यतीत हो गया, सूर्यदेव पश्चिम दिशामें जाकर स्थित हुए और विजयको प्राप्त हुए महामना पाण्डव खुशी मनाने लगे, उस समय सब धर्मोके विशेषज्ञ आपके ताऊ भीष्मजीने वेगशाली अअश्रोंद्वारा पाण्डवोंकी सेनापर आक्रमण किया। उनके साथ विशाल सेना चली और आपके पुत्र सब ओरसे उनकी रक्षा करने लगे
sañjaya uvāca gatapūrvāhnabhūyiṣṭhe tasminn ahani bhārata | paścimāṃ diśam āsthāya sthite cāpi divākare ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരതാ! ആ ദിവസം പൂർവാഹ്നത്തിന്റെ വലിയ ഭാഗം കഴിഞ്ഞ് സൂര്യൻ പടിഞ്ഞാറുദിശയിലേക്കു നീങ്ങി അവിടെ നിലകൊണ്ടപ്പോൾ, പാണ്ഡവസേനയിൽ ജയഹർഷം ഉയരാൻ തുടങ്ങി. അപ്പോൾ ധർമ്മത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മഭേദങ്ങൾ അറിയുന്ന നിങ്ങളുടെ പിതൃവ്യൻ ദേവവ്രത ഭീഷ്മൻ വേഗമേറിയ ശസ്ത്രബാണങ്ങളാൽ പാണ്ഡവസേനയെ ആക്രമിച്ചു. അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം മഹാസേന മുന്നേറി; നിങ്ങളുടെ പുത്രന്മാർ എല്ലാദിക്കിലും നിന്ന് അദ്ദേഹത്തെ കാത്തു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral steadiness expected of warriors and leaders: as time advances and fortunes fluctuate, one must continue to act according to one’s assigned duty (svadharma) rather than be ruled by momentary elation or fear.
Sañjaya marks the time of day—most of the forenoon has passed and the sun is in the west—signaling a late-stage turn in the day’s fighting. This temporal cue frames the intensification of combat and the shifting morale of the armies.