Shloka 138
Vāsudeva-Māhātmya: Duryodhana’s Inquiry and Bhīṣma’s Theological Account of Keśava
स्वबाहुवीर्येण जिता: सभीष्मा: किरीटिना लोकमहारथेन । “श्रुतायु, राजा अम्बष्ठपति, दुर्मर्षण, चित्रसेन, द्रोण, कृप, जयद्रथ, बाह्लिक, भूरिश्रवा, शल्य और शल--ये तथा और भी सैकड़ों योद्धा क्रोधमें भरे हुए लोकमहारथी, किरीटधारी कुन्तीकुमार अर्जुनके द्वारा रणभूमिमें अपनी ही भुजाओंके पराक्रमसे भीष्मसहित परास्त किये गये हैं! | १३६-१३७ ह ।। इति ब्रुवन्त: शिवबिराणि जमग्मुः सर्वे गणा भारत ये त्वदीया:,भारत! उपर्युक्त बातें कहते हुए आपके समस्त सैनिक सहस्रों जलती हुई मसालें तथा प्रकाशमान दीपोंके उजालेमें अपने-अपने शिबिरमें गये। कौरवसेनाके सम्पूर्ण सैनिकोंपर अर्जुनका त्रास छा रहा था। इसी अवस्थामें उस सेनाने रातमें विश्राम किया
sañjaya uvāca |
svabāhuvīryeṇa jitāḥ sabhīṣmāḥ kirīṭinā lokamahārathena |
śrutāyu rājā ambaṣṭhapatiḥ durmarṣaṇaḥ citrasenaḥ droṇaḥ kṛpaḥ jayadrathaḥ bāhlikaḥ bhūriśravāḥ śalyaḥ śalaś ca—ete tathā anye’pi saikadā yoddhāḥ krodhena bharitā lokamahārathinaḥ kirīṭadhāriṇā kuntīkumarārjunena raṇabhūmau svabāhuparākramena bhīṣmasahitaṃ parājitāḥ |
iti bruvantaḥ śibirāṇi jagmuḥ sarve gaṇā bhārata ye tvadīyāḥ |
bhārata! uparyuktāḥ kathāḥ vadantaḥ tava samastāḥ sainikāḥ sahasraśo jvalitābhir maśālabhiḥ prakāśamānaiś ca dīpair ujjvaliteṣu (pradīpteṣu) sva-sva-śibireṣu jagmuḥ | kauravasenāyāḥ samasteṣu sainikeṣu arjunasya trāsaḥ channaḥ | evaṃ sthitāyāṃ tasyāṃ senāyāṃ rātrau viśrāmaḥ kṛtaḥ |
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“സ്വന്തം ഭുജബലത്തിന്റെ പരാക്രമംകൊണ്ട് കിരീടധാരിയായ അർജുനൻ—ലോകമഹാരഥികളിൽ അഗ്രഗണ്യൻ—ഭീഷ്മനെയും ഉൾപ്പെടുത്തി അവരെല്ലാം ജയിച്ചു. ‘ശ്രുതായു, അംബഷ്ടപതി രാജാവ്, ദുര്മർഷണൻ, ചിത്രസേനൻ, ദ്രോണൻ, കൃപൻ, ജയദ്രഥൻ, ബാഹ്ലീകൻ, ഭൂരിശ്രവൻ, ശല്യൻ, ശലൻ—ഇവരും കൂടാതെ ക്രോധത്തിൽ കത്തുന്ന നൂറുകണക്കിന് മഹാരഥികളും—ഭീഷ്മൻ നിലകൊണ്ടിരിക്കെ പോലും, കുന്തീപുത്രനായ കിരീടധാരി അർജുനൻ റണഭൂമിയിൽ തന്റെ പരാക്രമംകൊണ്ട് പരാജയപ്പെടുത്തി!’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുകൊണ്ട്, ഹേ ഭാരത, നിന്റെ സൈനികർ എല്ലാവരും ആയിരക്കണക്കിന് ജ്വലിക്കുന്ന मशാലകളുടെയും പ്രകാശമുള്ള ദീപങ്ങളുടെയും വെളിച്ചത്തിൽ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ശിബിരങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി. മുഴുവൻ കൗരവസേനയിലും അർജുനഭയം പടർന്നു; ആ നിലയിൽ തന്നെയായിരുന്നു സേനയുടെ രാത്രിവിശ്രമം।
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how personal prowess and steadfastness in one’s warrior-duty can decisively affect the moral-psychological state of an army: Arjuna’s valor not only defeats renowned champions but also spreads fear and lowers Kaurava morale, showing that ethical resolve and disciplined strength shape outcomes beyond mere numbers.
Sanjaya reports that Arjuna, identified by his diadem, has routed many named Kaurava champions—Bhishma among them. The Kaurava soldiers, repeating this news, withdraw to their camps by torchlight and lamplight, and the entire host is gripped by fear of Arjuna as they rest for the night.