Shloka 133
Vāsudeva-Māhātmya: Duryodhana’s Inquiry and Bhīṣma’s Theological Account of Keśava
चक्रुर्निशां संधिगतां समीक्ष्य विभावसोलेंहितरागयुक्ताम् । तदनन्तर शस्त्रोंके आघातसे अत्यन्त क्षत-विक्षत अंगोंवाले भीष्म, द्रोण, दुर्योधन, बाह्लिक तथा अन्य कौरवयोद्धाओंने सूर्यदेवको अपनी किरणोंको समेटते देख और उस भयंकर ऐन्द्रास्त्रको प्रलयंकर अग्निके समान सर्वत्र व्याप्त एवं असह हुआ जानकर सूर्यकी लालीसे युक्त संध्या एवं निशाके आरम्भकालका अवलोकन कर सेनाको युद्धभूमिसे लौटा लिया ।। १३१-१३२ ह ।। अवाप्य कीर्ति च यशश्ष लोके विजित्य शत्रूंक्ष धनंजयोडपि
cakrur niśāṃ sandhigatāṃ samīkṣya vibhāvaso lehitarāga-yuktām | tadanantaraṃ śastrāṅke āghātataḥ atyanta-kṣata-vikṣata-aṅgāḥ bhīṣma-droṇa-duryodhana-bāhlika-tathā anye kaurava-yoddhāḥ sūryadevaṃ sva-kiraṇān sametantaṃ dṛṣṭvā, taṃ ca bhayaṅkaraṃ aindrāstraṃ pralayaṅkara-agni-sadṛśaṃ sarvatra vyāptaṃ asahyaṃ ca jñātvā, sūrya-lālī-yuktāṃ sandhyāṃ niśā-ārambha-kālaṃ ca avalokya senāṃ yuddha-bhūmeḥ pratyāhṛtya nivartayām āsuḥ ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അസ്തമയ സൂര്യന്റെ ചുവപ്പാർന്ന പ്രകാശം കലർന്ന സന്ധ്യയും രാത്രിയുടെ തുടക്കവും വന്നതായി കണ്ടപ്പോൾ, ആയുധാഘാതങ്ങളാൽ അത്യന്തം ക്ഷതവിഛതമായ ശരീരങ്ങളോടെ ഭീഷ്മൻ, ദ്രോണം, ദുര്യോധനൻ, ബാഹ്ലീകൻ മുതലായ കൗരവവീരർ സൂര്യൻ തന്റെ കിരണങ്ങൾ പിന്വലിക്കുന്നതു കണ്ടു. ആ ഭയങ്കര ഐന്ദ്രാസ്ത്രം പ്രളയാഗ്നിപോലെ എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ച് അസഹ്യമായതായി തിരിച്ചറിഞ്ഞു, സന്ധ്യയും രാത്രിയാരംഭവും നിരീക്ഷിച്ച് അവർ സൈന്യത്തെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് പിന്വലിച്ചു.
संजय उवाच
Educational Q&A
Even amid total war, dharma imposes limits: when night falls and a devastating divine weapon makes combat indiscriminate and unbearable, the responsible course is to stop, withdraw, and prevent uncontrolled destruction.
As twilight turns to night and the Sun’s rays withdraw, the Kaurava leaders—badly wounded—recognize the terrifying, all-pervading Indra-weapon as intolerable and therefore pull their forces back from the battlefield.