Shloka 10
Dhṛtarāṣṭra’s Anxiety and Bhīṣma’s Theological Explanation of Pāṇḍava Invincibility
Book 6, Chapter 61
सेनाग्रादपि निष्पत्य प्रायुध्यंस्तत्र मानवा: । उभयो: सेनयो राजन् व्यतिषक्तरथद्वधिपा:,वहाँ सेनाके अग्रभागसे भी निकलकर (व्यूह छोड़कर) वीर सैनिक युद्ध करते थे। राजन! दोनों सेनाओंके रथ और हाथी परस्पर भिड़ गये
senāgrād api niṣpatya prāyudhyantas tatra mānavāḥ | ubhayoḥ senayo rājan vyatiṣakta-ratha-dvipāḥ ||
രാജാവേ! സേനാവ്യൂഹത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗം തകർത്തും ചില യോദ്ധാക്കൾ പുറത്ത് ചാടി അവിടെ അടുത്ത പോരാട്ടത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു. ഇരുസേനകളുടെയും രഥങ്ങളും ഗജങ്ങളും പരസ്പരം ഇടിച്ചുകൂടി കുടുങ്ങിപ്പിണഞ്ഞു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how, once battle is joined, even carefully arranged formations can dissolve into close-quarters chaos; it implicitly highlights the gravity of kṣatriya warfare where discipline is tested and the consequences of conflict become immediate and entangling for both sides.
Sañjaya reports to King Dhṛtarāṣṭra that warriors surged out from the vanguard beyond the formal battle-array and fought directly; meanwhile, the chariots and elephants of both armies collided and became locked together in the press of battle.