Shloka 4
Adhyāya 6: Pañca-mahābhūta–guṇa-nirdeśa and Sudarśana-dvīpa
Five Elements, Sensory Qualities, and a Cosmographic Island
हिमवान् हेमकूटश्व निषधश्च नगोत्तम: । नीलश्न वैदूर्यमय: श्वेतश्न शशिसंनिभ:,उनके नाम इस प्रकार हैं--हिमवान, हेमकूट, पर्वतश्रेष्ठ निषध, वैदूर्यमणिमय नीलगिरि, चन्द्रमाके समान उज्ज्वल श्वेतगिरि तथा सब धातुओंसे सम्पन्न होकर विचित्र शोभा धारण करनेवाला शुंगवान् पर्वत। राजन! ये छः: पर्वत सिद्धों तथा चारणोंके निवास स्थान हैं
sañjaya uvāca |
himavān hemakūṭaś ca niṣadhaś ca nagottamaḥ |
nīlaś ca vaidūryamayaḥ śvetaś ca śaśisaṃnibhaḥ |
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹിമവാൻ, ഹേമകൂടം, പർവ്വതശ്രേഷ്ഠനായ നിഷധം; വൈദൂര്യമണിമയമായ നീലഗിരി, ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ദീപ്തമായ ശ്വേതഗിരി—ഇവ പ്രസിദ്ധ പർവ്വതങ്ങളാണ്. രാജാവേ, ഇവ സിദ്ധന്മാരും ചാരണന്മാരും സേവിക്കുന്ന പുണ്യനിവാസസ്ഥാനങ്ങളാണ്.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a sacred, ordered cosmos: even amid the war narrative, the Mahābhārata situates events within a vast moral and spiritual universe, where exalted places are associated with purity, radiance, and the presence of perfected beings.
Sañjaya is describing prominent mountains by name and distinctive qualities (golden-peaked, gem-like, moon-bright), as part of a broader geographical/cosmological enumeration that frames the epic’s setting.