Previous Verse
Next Verse

Shloka 76

Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)

भीमसेनं रणे राजन्‌ समन्तात्‌ पर्यवारयत्‌ | नरेश्वर! कलिंगोंके कई सहस्न रथ और दस हजार हाथियों एवं निषादोंके साथ केतुमान्‌ उस रणस्थलमें भीमसेनको सब ओरसे रोकने लगा,क्षुराभ्यां चक्ररक्षी च कालिड्रस्य महाबलौ | सत्यदेवं च सत्यं च प्राहिणोद्‌ यमसादनम्‌ तत्पश्चात्‌ दो क्षुर नामक बाणोंसे कलिंगराजके चक्ररक्षक महाबली सत्यदेव तथा सत्यको यमलोक पहुँचा दिया

sañjaya uvāca |

bhīmasenaṁ raṇe rājan samantāt paryavārayat |

na­reśvara kaliṅgānāṁ bahavaḥ sahasraśo rathā daśa-sāhasrāṇi ca hastinaḥ niṣādaiḥ saha ketumān raṇa-sthale bhīmasenaṁ sarvataḥ paryavārayat |

kṣurābhyāṁ cakra-rakṣī ca kaliṅgasya mahābalau |

satyadevaṁ ca satyaṁ ca prāhiṇod yama-sādanam ||

രാജൻ! യുദ്ധത്തിൽ ഭീമസേനൻ എല്ലാദിക്കുകളിലും നിന്ന് വളഞ്ഞുമൂടപ്പെട്ടു. നരേശ്വരാ! കലിംഗരുടെ അനേകം ആയിരം രഥങ്ങളും പത്തായിരം ആനകളും നിഷാദരുമൊത്ത് കേതുമാൻ ആ रणസ്ഥലത്തിൽ ഭീമസേനനെ ചുറ്റിനിന്ന് തടഞ്ഞു. തുടർന്ന് രണ്ട് ക്ഷുരധാര അമ്പുകളാൽ കലിംഗരാജന്റെ മഹാബലികളായ ചക്രരക്ഷകർ സത്യദേവനും സത്യനും യമസദനത്തിലേക്ക് അയച്ചു।

भीमसेनम्Bhimasena
भीमसेनम्:
Karma
TypeNoun
Rootभीमसेन
FormMasculine, Accusative, Singular
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण
FormNeuter, Locative, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
समन्तात्from all sides / all around
समन्तात्:
TypeIndeclinable
Rootसमन्तात्
पर्यवारयत्surrounded / hemmed in
पर्यवारयत्:
TypeVerb
Rootपरि + अव + √वृ (वारयति)
FormImperfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
क्षुराभ्याम्with two razor(-edged) arrows
क्षुराभ्याम्:
Karana
TypeNoun
Rootक्षुर
FormMasculine, Instrumental, Dual
चक्ररक्षीthe wheel-guard (protector of the chariot-wheel)
चक्ररक्षी:
Karta
TypeNoun
Rootचक्र-रक्षिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
कालिङ्गस्यof the Kalinga (king)
कालिङ्गस्य:
TypeNoun
Rootकालिङ्ग
FormMasculine, Genitive, Singular
महाबलौtwo very strong (men)
महाबलौ:
Karta
TypeAdjective
Rootमहा-बल
FormMasculine, Nominative, Dual
सत्यदेवम्Satyadeva
सत्यदेवम्:
Karma
TypeNoun
Rootसत्यदेव
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
सत्यम्Satya (a warrior named Satya)
सत्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootसत्य
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
प्राहिणोत्sent / dispatched
प्राहिणोत्:
TypeVerb
Rootप्र + √हि (हिनोति)
FormImperfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
यमसादनम्to Yama’s abode (death)
यमसादनम्:
Karma
TypeNoun
Rootयम-सादन
FormNeuter, Accusative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
B
Bhīmasena (Bhīma)
K
Ketumān
K
Kaliṅga
N
Niṣādas
S
Satyadeva
S
Satya
Y
Yama
C
chariots (ratha)
E
elephants (hastin)
R
razor-edged arrows (kṣura)
C
chariot wheel-guards (cakra-rakṣin)
B
battlefield (raṇa-sthala)