Shloka 106
Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)
यथेन्द्रस्य महाराज महत्या दैत्यसेनया । महाराज! उस समय एक-दूसरोंको मार डालनेकी इच्छा रखकर सब योद्धा अपने और परायेकी पहचान नहीं कर पाते थे। शत्रुओंके साथ भीमसेनका वह युद्ध सहसा उसी प्रकार अत्यन्त भयंकर हो चला
yathendrasya mahārāja mahatyā daityasenayā | tataḥ śāntanavo bhīṣmaḥ śrutvā taṃ ninadaṃ raṇe | abhyayāt tvarito bhīmaṃ vyūḍhānīkaḥ samantataḥ ||
മഹാരാജാവേ! ആ യുദ്ധം പെട്ടെന്നു തന്നെ, മഹാദൈത്യസേനയോടുള്ള ഇന്ദ്രന്റെ സമരത്തെപ്പോലെ അത്യന്തം ഭീകരമായി. രണത്തിലെ ആ ഗർജ്ജനം കേട്ട് ശാന്തനുപുത്രൻ ഭീഷ്മൻ തന്റെ സേനയെ എല്ലാദിക്കിലും വ്യൂഹബദ്ധമാക്കി, വേഗത്തിൽ ഭീമന്റെ അടുക്കൽ നീങ്ങി।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical weight of kṣatriya leadership in war: when violence swells into chaos, commanders respond by restoring order through disciplined formation (vyūha) and direct engagement, aiming to contain the battlefield’s disorder rather than let it become indiscriminate slaughter.
The fighting grows extremely fierce—likened to Indra battling a huge demon host. Hearing the battlefield’s roar, Bhīṣma quickly advances toward Bhīma, surrounding the area with his troops arranged in a coordinated battle formation.