Shloka 23
ततः शड्खाश्न भेर्यश्व॒ पणवा विविधा: परे । आनकाश्चाभ्यहन्यन्त स शब्दस्तुमुलो5भवत्,तदनन्तर शंख, भेरी, नाना प्रकारके पणव और आनक आदि अन्य बाजे सहसा बज उठे और उन सबका सम्मिलित शब्द सब ओर गूँज उठा
tataḥ śaṅkhāś ca bheryaś ca paṇavā vividhāḥ pare | ānakāś cābhyahanyanta sa śabdas tumulo 'bhavat ||
അതിനുശേഷം മറുവശത്ത് ശംഖങ്ങളും ഭേരികളും നാനാവിധ പണവങ്ങളും ആനകാദി വാദ്യങ്ങളും പെട്ടെന്ന് മുഴങ്ങി; അവയുടെ സംയുക്തധ്വനി അത്യന്തം തുമുലമായ ഗർജ്ജനമായി എല്ലാടവും പടർന്നു.
(संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how war announces itself through overwhelming collective noise, reminding the listener that external excitement and intimidation can drown out inner moral clarity; dharma requires steadiness and discernment even when the world becomes tumultuous.
Sañjaya describes the opposing side’s instruments—conches and multiple kinds of drums—being struck together, creating a thunderous roar that signals readiness and escalation on the battlefield.