Shloka 42
भीष्मपर्व — अध्याय 54: फल्गुन-प्रतिरोधः, सौबली-व्यूह-विध्वंसः, दुर्योधन-भीष्म-संवादः
यथोक्तः स नृदेवेन विष्णुर्वज्ञभूता यथा । (बा्हस्पत्येन विधिना व्यूहमार्गविचक्षण: ।) प्रभाते सर्वसैन्यानामग्रे चक्रे धनंजयम्,जैसे वज्रधारी इन्द्र भगवान् विष्णुसे कुछ कहते हों, उसी प्रकार नरदेव युधिष्ठिरके पूर्वोक्त बात कहनेपर व्यूह-रचनामें कुशल धृष्टद्युम्नने बृहस्पतिकी बतायी हुई विधिसे प्रातःकाल (सूर्योदयसे पूर्व) ही समस्त सेनाओंका व्यूह-निर्माण किया; उन्होंने सबसे आगे अर्जुनको खड़ा किया
sañjaya uvāca | yathoktaḥ sa nṛdevena viṣṇur vajrabhūtā yathā | (bārhaspatyena vidhinā vyūhamārgavicakṣaṇaḥ |) prabhāte sarvasainyānām agre cakre dhanañjayam |
വജ്രധാരിയായ ഇന്ദ്രൻ വിഷ്ണുവിനെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നതുപോലെ, നരദേവനായ യുധിഷ്ഠിരൻ മുൻപേ പറഞ്ഞ പ്രകാരം കല്പിച്ചതോടെ—വ്യൂഹമാർഗങ്ങളിൽ നിപുണനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ ബൃഹസ്പതി ഉപദേശിച്ച രീതിയിൽ പ്രഭാതത്തിൽ തന്നെ സർവ്വസേനകളുടെയും വ്യൂഹം ക്രമപ്പെടുത്തി, എല്ലാറ്റിന്റെയും അഗ്രഭാഗത്ത് ധനഞ്ജയൻ (അർജുനൻ)നെ നിർത്തി.
संजय उवाच
Educational Q&A
Competent leadership in dharmic conflict requires disciplined preparation and adherence to proven counsel: the army is arranged at dawn by a commander skilled in formations, following an authoritative method (attributed to Bṛhaspati), and the foremost warrior is positioned where responsibility is greatest.
After Yudhiṣṭhira’s prior instruction, Dhṛṣṭadyumna organizes the Pandava forces into a battle-array before sunrise, using the formation-method associated with Bṛhaspati, and he stations Arjuna at the head of the combined troops.