Shloka 40
भीष्मपर्व — अध्याय 54: फल्गुन-प्रतिरोधः, सौबली-व्यूह-विध्वंसः, दुर्योधन-भीष्म-संवादः
व्यूह: क्रौज्चारुणो नाम सर्वशत्रुनिबर्हण: । यं बृहस्पतिरिन्द्राय तदा देवासुरेडब्रवीत्,'सेनापते! क्रौंचार॒ण नामक व्यूह समस्त शत्रुओंका संहार करनेवाला है; जिसे बृहस्पतिने देवासुर-संग्रामके अवसरपर इन्द्रको बताया था
vyūhaḥ krauñcāruṇo nāma sarvaśatrunibarhaṇaḥ | yaṃ bṛhaspatir indrāya tadā devāsura-saṅgare 'bravīt ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— ‘ക്രൗഞ്ചാരുണ’ എന്നൊരു വ്യൂഹമുണ്ട്; അത് സർവ്വശത്രുക്കളെയും സംഹരിക്കുന്നതാണ്. ദേവാസുരസംഗ്രാമകാലത്ത് ബൃഹസ്പതി അതിനെ ഇന്ദ്രനോട് ഉപദേശിച്ചിരുന്നു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores that warfare in the epic is not mere violence but a disciplined science transmitted through authoritative teachers; power is framed as legitimate when guided by learned counsel and traditional knowledge.
Sanjaya describes a specific troop-formation—Krauñcāruṇa—highlighting its reputed effectiveness and legitimizing it by tracing its origin to Bṛhaspati’s instruction to Indra in the primordial Deva–Asura conflict.