Shloka 25
भीष्मपर्व — अध्याय 54: फल्गुन-प्रतिरोधः, सौबली-व्यूह-विध्वंसः, दुर्योधन-भीष्म-संवादः
एवमुक्त्वा ततः पार्थों ध्यायन्नास्ते महामना: । चिरमन्तर्मना भूत्वा शोकोपहतचेतन: । शोकर्त तमथो ज्ञात्वा दु:खोपहतचेतसम्
evam uktvā tataḥ pārtho dhyāyann āste mahāmanāḥ | ciram antarmanā bhūtvā śokopahatacetanaḥ | śokārtaṃ tam atho jñātvā duḥkhopahatacetasaṃ ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് മഹാമനസ്സുള്ള പാർഥൻ (അർജുനൻ) ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായി ഇരുന്നു. ദീർഘനേരം അവൻ അന്തർമുഖനായി നിന്നു; ശോകം അവന്റെ ചേതനയെ മൂടി. അവനെ ശോകാർത്തനായി, ദുഃഖംകൊണ്ട് തകർന്ന മനസ്സുള്ളവനായി കണ്ടു (കാണുന്നവൻ അവന്റെ അന്തർസ്ഥിതി ഗ്രഹിച്ചു).
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical and psychological reality that even a noble person can be overwhelmed by grief when confronted with the consequences of war. It frames Arjuna’s inward collapse as a prelude to discernment: moral action (dharma) often requires moving from sorrow-driven paralysis to reflective clarity.
After speaking, Arjuna falls silent and sits absorbed in thought for a long time, his mind struck by grief and suffering. Sañjaya describes his withdrawn, sorrow-afflicted state, setting the stage for others to respond to his crisis.