Shloka 91
गौरुडव्यूह-रचना तथा अर्धचन्द्र-प्रत्यव्यूह
Garuḍa Array and the Ardhacandra Counter-Formation
Devanagari script
भीष्म॑ं समभिदुद्राव जलौघ इव पर्वतम् । उस समय उनकी आँखें क्रोधसे लाल हो रही थीं। वे हाथमें दण्ड लिये यमराजके समान जान पड़ते थे। जैसे महान् जलप्रवाह किसी पर्वतसे टकराता हो, उसी प्रकार वे गदा लिये भीष्मकी ओर दौड़े ।। ९० है ।। तस्य वेगमसंवार्य मत्वा भीष्म: प्रतापवान्
Translation
അവൻ ഭീഷ്മന്റെ നേരെ, പർവ്വതത്തെ ഇടിച്ചുകയറുന്ന മഹാജലപ്രവാഹംപോലെ പാഞ്ഞെത്തി. അപ്പോൾ അവന്റെ കണ്ണുകൾ ക്രോധത്തിൽ ചുവന്നിരുന്നു. കൈയിൽ ദണ്ഡം പിടിച്ച് യമരാജനെപ്പോലെ തോന്നി. മഹാനദിപ്രവാഹം പർവ്വതത്തെ തട്ടുന്നതുപോലെ, ഗദ കൈയിൽ പിടിച്ച് ഭീഷ്മനെ ലക്ഷ്യമാക്കി അവൻ ഓടിവന്നു.
Word by Word
भीष्मम्Bhishma (as object)
भीष्मम्:
Karma
TypeNoun
Rootभीष्म
FormMasculine, Accusative, Singular
समभिदुद्रावrushed upon / ran at
समभिदुद्राव:
Karta
TypeVerb
Rootद्रु (धावने)
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada
जलौघःa flood / mass of water
जलौघः:
Karta
TypeNoun
Rootजलौघ
FormMasculine, Nominative, Singular
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
पर्वतम्mountain
पर्वतम्:
Karma
TypeNoun
Rootपर्वत
FormMasculine, Accusative, Singular
तस्यof him / his
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
वेगम्speed, impetus
वेगम्:
Karma
TypeNoun
Rootवेग
FormMasculine, Accusative, Singular
असंवार्यम्irresistible, not to be checked
असंवार्यम्:
TypeAdjective
Rootअसंवार्य
FormMasculine, Accusative, Singular
मत्वाhaving thought/considered
मत्वा:
TypeVerb
Rootमन् (ज्ञाने)
FormAbsolutive (त्वा-प्रत्ययान्त), Parasmaipada (usage)
भीष्मःBhishma (subject)
भीष्मः:
Karta
TypeNoun
Rootभीष्म
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रतापवान्mighty, valorous
प्रतापवान्:
TypeAdjective
Rootप्रतापवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes