Shloka 49
गौरुडव्यूह-रचना तथा अर्धचन्द्र-प्रत्यव्यूह
Garuḍa Array and the Ardhacandra Counter-Formation
नाशयामास वेगेन वायुर्वृक्षानिवौजसा । दुर्योधन आदि सब राजाओंके द्वारा पाण्डवसेनाको युद्धमें मारी जाती देख श्वेतने गंगापुत्र भीष्मको छोड़कर आपके पुत्रकी सेनाका उसी प्रकार वेगपूर्वक विनाश आरम्भ किया, जैसे आँधी अपनी शक्तिसे वृक्षोंको उखाड़ फेंकती है || ४७-४८ ह ।। द्रावयित्वा चमूं राजन् वैराटि: क्रोधमूर्च्छित:
sañjaya uvāca |
nāśayāmāsa vegena vāyur vṛkṣān ivaujasā |
drāvayitvā camūṃ rājan vairāṭiḥ krodha-mūrcchitaḥ |
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവൻ അപ്രതിരോധ്യ വേഗത്തോടെ ശത്രുസൈന്യത്തെ നശിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി; സ്വന്തം ശക്തിയാൽ കാറ്റ് മരങ്ങളെ പിഴുതെറിയുന്നതുപോലെ. രാജാവേ, സൈന്യത്തെ ഓടിച്ചുവിട്ട് വിരാടപുത്രൻ ക്രോധാവേശത്തിൽ ആക്രമണം തുടർന്നു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how overwhelming anger (krodha) can become a potent force in war—capable of decisive action and destruction—while implicitly reminding that such passion fuels further violence and suffering, a recurring ethical tension in the epic’s portrayal of kṣatriya duty.
Sanjaya reports that the son of Virāṭa, inflamed with anger, routs the opposing army and begins destroying it with great speed, compared to a powerful wind uprooting trees.