Shloka 12
Bhīmasena’s Kalinga Engagement and the Approach of Bhīṣma (भीमसेन-कालिङ्ग-संग्रामः)
प्रणेदुर्भिन्नमर्माणो निपेतुश्च गतासव: । प्राद्रवन्त दिश: केचिन्नदन्तो भैरवान् रवान्,अच्छी तरह शिक्षा पाये हुए कितने ही हाथी तथा श्रेष्ठ गज, जिनके गण्डस्थलसे मद चू रहा था, ऋष्टि, तोमर और नाराचोंसे विद्ध होकर मर्म विदीर्ण हो जानेके कारण चिग्घाड़ते और प्राणशून्य हो धरतीपर गिर पड़ते थे। कितने ही भयानक चीत्कार करते हुए सब दिशाओं में भाग जाते थे
sañjaya uvāca | praṇedur bhinnamarmāṇo nipetuś ca gatāsavaḥ | prādravanta diśaḥ kecin nadanto bhairavān ravān |
ചിലരുടെ മർമ്മങ്ങൾ തകർന്നതിനാൽ അവർ ഉച്ചത്തിൽ നിലവിളിച്ച് ജീവൻ വിട്ട് നിലത്തുവീണു. ചിലർ ഭയാനക നാദം മുഴക്കി എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the harsh reality of war: strength, training, and royal might (symbolized by elephants) cannot prevent suffering and death when violence escalates. It implicitly cautions against the delusion of control and the ethical cost of warfare.
Sañjaya describes battlefield chaos: some elephants, mortally wounded with their vital points shattered, trumpet and collapse dead; others panic and flee in all directions, emitting terrifying cries.