Shloka 16
Arjuna–Bhīṣma Strategic Engagement and Mutual Arrow-Interdiction (भीष्मार्जुनसमागमः)
विविंशतिकश्षित्रसेनो विकर्णश्र महारथ: । पुरुमित्रो जयो भोज: सौमदत्तिश्न वीर्यवान्,(अग्रतः पाण्डुसेनाया हाृतिष्ठन् पृथिवीक्षित: ।।) नरेश्वरर आपके पुत्र दुर्योधन, दुर्मुख, दुःशल, शल, अतिरथी दुःशासन, दुर्मर्षण, विविंशति, चित्रसेन, महारथी विकर्ण, पुरुमित्र, जय, भोज तथा पराक्रमी भूरिश्रवा--ये सभी वीर अपने बड़े-बड़े धनुषोंको कँपाते और छूटनेपर विषधर सर्पके समान प्रतीत होनेवाले बाणोंको हाथमें लेते हुए बिजलियोंसहित मेघोंके समान जान पड़ते थे। ये सभी भूपाल पाण्डव-सेनाके सम्मुख (भीमसेनको घेरकर) खड़े हो गये
sañjaya uvāca |
viviṁśatir citraseno vikarṇaś ca mahārathaḥ |
purumitro jayo bhojaḥ saumadattiś ca vīryavān |
(agrataḥ pāṇḍu-senāyā hṛtiṣṭhan pṛthivīkṣitaḥ ||)
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—വിവിംശതി, ചിത്രസേനൻ, മഹാരഥൻ വികർണൻ, പുരുമിത്രൻ, ജയൻ, ഭോജൻ, സോമദത്തന്റെ വീര്യവാനായ പുത്രൻ ഭൂരിശ്രവസ്—ഈ രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും പാണ്ഡവസേനയുടെ മുൻനിരയിൽ നിലയുറപ്പിച്ചു. മഹാധനുസ്സുകൾ കുലുക്കിയും, വിട്ടാൽ വിഷധര സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ തോന്നുന്ന അമ്പുകൾ കൈയിൽ എടുത്തും, മിന്നലോടുകൂടിയ മേഘങ്ങളെപ്പോലെ അവർ ദീപ്തരായി; പാണ്ഡവരുടെ മുമ്പിൽ ഭയങ്കരമായ ഒരു മറപോലെ നിന്നു।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes the kṣatriya ideal of steadfastness and organized resistance in battle: leaders take the forefront, display readiness, and form a protective line. Ethically, it illustrates how martial excellence and courage can be deployed in service of one’s side—without itself guaranteeing the righteousness of the cause.
Sañjaya lists prominent Kaurava warriors—Viviṁśati, Citrasena, Vikarṇa, Purumitra, Jaya, Bhoja, and Bhūriśravas—who advance to the front and stand facing the Pāṇḍava forces, appearing like storm-clouds with lightning as they ready bows and serpent-like arrows.