Shloka 23
अक्षरब्रह्मयोगः | Akṣara-Brahma-Yoga
The Yoga of the Imperishable Brahman
सम्बन्ध-- बीसवें; इक्कीसवें और बाईसवें श्लोकोंगें परमात्माकी प्राप्तिरूप जिस स्थितिके महत्त्व और लक्षणोंका वर्णन किया गया, अब उस स्थितिका नाम योग" बतलाते हुए उसे प्राप्त करनेके लिये प्रेरणा करते हैं-- तं॑ विद्याद् दुःखसंयोगवियोगं योगसंज्ञितम् । स निश्चयेन योक्तव्यो योगोअनिर्विण्णचेतसा,जो दुःखरूप संसारके संयोगसे रहित है तथा जिसका नाम योग है, उसको जानना चाहिये5। वह योग न उकताये हुए अर्थात् धैर्य और उत्साहयुक्त चित्तसेडं निश्चयपूर्वक करना कर्तव्य है?
taṁ vidyād duḥkha-saṁyoga-viyogaṁ yoga-saṁjñitam | sa niścayena yoktavyo yogo 'nirviṇṇa-cetasā ||
ദുഃഖരൂപമായ ലോകബന്ധത്തിന്റെ സംയോഗത്തിൽ നിന്നുള്ള വിയോഗം—അതിനെ ‘യോഗം’ എന്നു അറിയുക. ആ യോഗം നിരാശയിലാഴാത്ത, ധൈര്യവും ഉത്സാഹവും ഉള്ള ചിത്തത്തോടെ ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ അഭ്യസിക്കണം.
अर्जुन उवाच
Educational Q&A
Yoga is defined as the deliberate separation from the mind’s entanglement with suffering, and it must be pursued with unwavering resolve and a non-despondent, steady mind.
In the midst of the Kurukṣetra context, the teaching turns to inner discipline: the speaker defines what “Yoga” truly means and urges committed practice without discouragement.