Shloka 76
उत्पातवर्णनम् (Utpāta-varṇanam) — Catalogue of Portents
एको दीर्णो दारयति सेनां सुमहतीमपि । तां दीर्णामनुदीर्यन्ते योधा: शूरतरा अपि
eko dīrṇo dārayati senāṃ sumahatīm api | tāṃ dīrṇām anudīryante yodhāḥ śūratārā api ||
ഒരേയൊരു സൈനികൻ പോലും മനസ്സുതകർന്നു പിന്മാറിയാൽ, അതിവിശാലമായ സൈന്യത്തെയും അവൻ അസ്ഥിരമാക്കും. ആ സൈന്യം തകർന്നാൽ, അതിലും ധീരരായ യോദ്ധാക്കളും അതിന്റെ പിന്നാലെ ഒഴുകിപ്പോയി ഓടിപ്പോകാൻ നിർബന്ധിതരാകും.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Collective strength in war depends on morale and cohesion; one person’s collapse can trigger a chain reaction, so leaders must guard against panic and sustain steadiness (dhairya) and discipline.
In Bhīṣma Parva’s opening battle context, Vyāsa reflects on how an army can unravel: when one soldier breaks and retreats, the formation fractures, and even brave fighters may be swept into retreat as the rout spreads.