Shloka 5
अनीकव्यूहप्रतिव्यूहः
Counter-deployment of Divisions and the Opening Tumult
महेन्द्रयानप्रतिमं रथं तु सोपस्करं हाटकरत्नचित्रम् । युधिष्ठिर: काउ्चनभाण्डयोक्त्रं समास्थितो नागपुरस्य मध्ये
sañjaya uvāca |
mahendrāyānapratimaṃ rathaṃ tu sopaskaraṃ hāṭakaratnacitram |
yudhiṣṭhiraḥ kāñcanabhāṇḍayoktraṃ samāsthito nāgapurasya madhye ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—യുധിഷ്ഠിരൻ മഹേന്ദ്രൻ (ഇന്ദ്രൻ)ന്റെ രഥത്തോട് ഉപമിക്കാവുന്ന അത്യന്തം ഭംഗിയുള്ള രഥത്തിൽ आरोഹിച്ചു. ആ രഥം ആവശ്യമായ എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളാലും സമ്പൂർണ്ണമായി സജ്ജമായിരുന്നു; സ്വർണ്ണ-രത്നങ്ങളുടെ വൈവിധ്യമാർന്ന അലങ്കാരങ്ങളാൽ ദീപ്തമായി തിളങ്ങി. സ്വർണ്ണപാത്രങ്ങളും യോക്ത്ര-രജ്ജുക്കളും സഹിതം, ഗജസേനയുടെ നടുവിൽ, നഗരത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ, രാജോചിതമായ ക്രമത്തിൽ അദ്ദേഹം നിലകൊണ്ടു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights kṣatriya preparedness and orderly leadership: even amid impending violence, the king’s role is to maintain discipline, readiness, and responsibility. The emphasis on a fully equipped chariot symbolizes competence and foresight—ethical governance expressed through careful preparation rather than rashness.
Sañjaya describes Yudhiṣṭhira taking his position for battle. He mounts an exceptionally splendid, well-equipped chariot—likened to Indra’s—and stands amid the elephant contingent, indicating the Pāṇḍava army’s arrangement and the king’s visible presence among key divisions.