Shloka 9
भीष्मव्यूहदर्शनम् / Viewing Bhīṣma’s Battle Array and Arjuna’s Reassurance
Devanagari script
एनमेवार्थमाश्रित्य युद्धे देवासुरे5ब्रवीत् । पितामहः किल पुरा महेन्द्रादीनू दिवौकस:,“कहते हैं, पूर्वकालमें जब देवासुर-संग्राम हो रहा था, उस समय इसी विषयको लेकर पितामह ब्रह्माने इन्द्र आदि देवताओंसे इस प्रकार कहा था--
Translation
പറയപ്പെടുന്നു—പുരാതനകാലത്ത് ദേവാസുരസംഗ്രാമം നടക്കുമ്പോൾ, ഇതേ വിഷയത്തെ ആധാരമാക്കി പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—
Word by Word
एनम्this (him/it)
एनम्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
अर्थम्meaning/matter/purpose
अर्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootअर्थ
FormMasculine, Accusative, Singular
आश्रित्यhaving resorted to/basing on
आश्रित्य:
TypeVerb
Rootआ-श्रि
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral for gerund), Non-finite
युद्धेin the war
युद्धे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुद्ध
FormNeuter, Locative, Singular
देवthe gods
देव:
Karta
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Nominative, Plural
असुरेin/against the asura (context: asura-side/among asuras)
असुरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअसुर
FormMasculine, Locative, Singular
अब्रवीत्said/spoke
अब्रवीत्:
TypeVerb
Rootब्रू
Formलङ् (Imperfect), Past, 3rd, Singular, Parasmaipada
पितामहःthe grandsire (Brahmā)
पितामहः:
Karta
TypeNoun
Rootपितामह
FormMasculine, Nominative, Singular
किलindeed/it is said
किल:
TypeIndeclinable
Rootकिल
पुराformerly/once
पुरा:
TypeIndeclinable
Rootपुरा
महेन्द्रMahendra (Indra)
महेन्द्र:
TypeNoun
Rootमहेन्द्र
FormMasculine, Accusative, Plural (in compound with -आदि-; see sandhi notes)
आदीन्and others (beginning with)
आदीन्:
TypeNoun
Rootआदि
FormMasculine, Accusative, Plural
दिवौकसःthe dwellers of heaven (gods)
दिवौकसः:
Karma
TypeNoun
Rootदिवौकस्
FormMasculine, Accusative, Plural
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes