Shloka 16
भीष्मपर्व — अध्याय 18: सेनानिनादः, ध्वज-दीप्तिः, भीष्मरक्षण-व्यवस्था च
Battle Muster: Soundscape, Banners, and the Protection of Bhīṣma
Devanagari script
दस हजार वेगवान् हाथियोंकी सेना साथ लेकर मगधराज उपर्युक्त रथसेनाके पीछे- पीछे चल रहे थे ।। रथानां चक्ररक्षाश्न पादरक्षाश्न दन्तिनाम् | अभवन् वाहिनीमध्ये शतानामयुतानि षट्,उस विशाल वाहिनीमें रथोंके पहियों और हाथियोंके पैरोंकी रक्षा करनेवाले सैनिक साठ लाख थे
Translation
പതിനായിരം വേഗവാനായ ആനകളുടെ സേനയെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് മഗധരാജൻ മേൽ പറഞ്ഞ രഥസേനയുടെ പിന്നിൽ പിന്നിൽ നീങ്ങി। ആ മഹാവാഹിനിയിൽ രഥചക്രങ്ങളെയും ആനകളുടെ പാദങ്ങളെയും കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്ന സൈനികർ അറുപത് ലക്ഷം ഉണ്ടായിരുന്നു।
Word by Word
रथानाम्of chariots
रथानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Genitive, Plural
चक्ररक्षाःwheel-guards (protectors of wheels)
चक्ररक्षाः:
Karta
TypeNoun
Rootचक्ररक्षा
FormMasculine, Nominative, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
पादरक्षाःfoot-guards (protectors of feet)
पादरक्षाः:
Karta
TypeNoun
Rootपादरक्षा
FormMasculine, Nominative, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
दन्तिनाम्of elephants
दन्तिनाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदन्तिन्
FormMasculine, Genitive, Plural
अभवन्were / became
अभवन्:
TypeVerb
Rootभू
FormImperfect (Lan), Third, Plural
वाहिनीमध्येin the midst of the army
वाहिनीमध्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवाहिनी-मध्य
FormNeuter, Locative, Singular
शतानाम्of hundreds
शतानाम्:
TypeNoun
Rootशत
FormNeuter, Genitive, Plural
अयुतानिten-thousands
अयुतानि:
Karta
TypeNoun
Rootअयुत
FormNeuter, Nominative, Plural
षट्six
षट्:
Karta
TypeNoun
Rootषट्
Form—, Nominative, Plural (indeclinable numeral used adjectivally)
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes