Shloka 31
मेघवृन्दपरिभ्रष्टा विच्छिन्नेव शतह्नदा । क्रोधमें भरे हुए अर्जुनद्वारा काटी हुई वह शक्ति मेघोंके समूहसे निर्मुक्त होकर गिरी हुई बिजलीके समान पृथ्वीपर गिर पड़ी ।। ३० हू || छिन्नां तां शक्तिमालोक्य भीष्म: क्रोधसमन्वित:,अताडयन् रणे भीष्मं सहिता: सर्वसृञज्जया: । समस्त सूंजय वीर एक साथ संगठित हो भयंकर शतघ्नी, परिघ, फरसे, मुद्गर, मुसल, प्रास, गोफन, स्वर्णमय पंखवाले बाण, शक्ति, तोमर, कम्पन, नाराच, वत्सदन््त और भुशुण्डी आदि अस्त्र-शस्त्रोंद्वारा रणभूमिमें भीष्मको सब ओरसे पीड़ा देने लगे
sañjaya uvāca | meghavṛnda-paribhraṣṭā vicchinneva śatahrādā | krodhena bhareṇa arjunena chinnā sā śaktir megha-samūhāt nirmuktā bhūmau vidyut-iva nipapāta || chinnāṃ tāṃ śaktim ālokya bhīṣmaḥ krodha-samanvitaḥ | atāḍayan raṇe bhīṣmaṃ sahitāḥ sarve sṛñjayāḥ ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മേഘക്കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് പിരിഞ്ഞ മിന്നൽപോലെ, ക്രോധത്തിൽ കിരീടൻ (അർജുനൻ) വെട്ടിയ ആ ശക്തി ഭൂമിയിലേക്കു വീണു. ആ ശക്തി ഛിന്നമായതു കണ്ട ഭീഷ്മൻ കോപംകൊണ്ട് നിറഞ്ഞു. പിന്നെ യുദ്ധത്തിൽ സൃഞ്ജയരൊക്കെയും ഒരുമിച്ച് ഭീഷ്മനെ എല്ലാ വശങ്ങളിലും നിന്ന് ആക്രമിച്ചു—ഗദ, മുദ്ഗര, പരശു, മുസൽ, പ്രാസ, ഗോഫൻ എന്നിവയും പലവിധ ശരവർഷവും കൊണ്ട് പിതാമഹനെ വേദനിപ്പിച്ച് തടയാൻ ശ്രമിച്ചു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how anger (krodha) intensifies violence and escalates conflict: a single act in wrath (Arjuna severing the spear) triggers further wrath (Bhīṣma’s anger) and a collective onslaught. It implicitly contrasts martial duty with the ethical danger of being driven by uncontrolled emotion.
Sañjaya describes a spear-weapon cut by Arjuna falling like lightning from clouds. Bhīṣma, enraged at this turn, is then attacked from all sides by the Sṛñjaya warriors using many kinds of missiles and hand-weapons on the battlefield.