Shloka 104
तानब्रवीच्छान्तनवो नाहं गनन्ता कथंचन । दक्षिणावर्त आदित्ये एतन्मे मनसि स्थितम्,भारत! हंसोंके जाते समय उन्हें देखकर परम बुद्धिमान् भीष्मने कुछ चिन्तन करके उनसे कहा---मैं सूर्यके दक्षिणायन रहते किसी प्रकार यहाँसे प्रस्थान नहीं करूँगा। यह मेरे मनका निश्चित विचार है
tān abravīc chāntanavo nāhaṁ gantā kathaṁcana | dakṣiṇāvarta āditye etan me manasi sthitam, bhārata |
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ശാന്തനുവിന്റെ പുത്രനായ ഭീഷ്മൻ അല്പം ആലോചിച്ച് അവരോടു പറഞ്ഞു—“സൂര്യൻ ദക്ഷിണായനത്തിൽ ഉള്ളിടത്തോളം ഞാൻ യാതൊരു വിധത്തിലും ഇവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെടുകയില്ല. ഹേ ഭാരതാ! ഇതാണ് എന്റെ മനസ്സിലെ ഉറച്ച തീരുമാനം.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights steadfast resolve and disciplined adherence to a chosen dharmic timing: Bhīṣma, master of his vows, refuses to relinquish life while the Sun is in its southward course, showing self-control and alignment with a cosmic/ritual order rather than impulse or convenience.
Sañjaya reports that Bhīṣma, lying on the battlefield and contemplating, addresses those present and declares that he will not leave his body yet; he will remain until the Sun turns to the auspicious northward course, indicating his deliberate postponement of death.