Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

Bhīṣma–Karṇa Saṃvāda on the Śaraśayyā (भीष्म–कर्ण संवादः शरशय्यायाम्)

शरैरतिरथो युद्धे पीडयन्‌ वाहिनीं तव,एकैकं त्रिभिरानर्च्छत्‌ कड़ुकबर्हिणवाजितै: । उसके बाद सुशर्मा और कृपाचार्यको भी तीन-तीन बाणोंसे बींध डाला। राजेन्द्र! फिर समरांगणमें प्राग्ज्योतिषनरेश भगदत्त, सिन्धुराज जयद्रथ, चित्रसेन, विकर्ण, कृतवर्मा, दुर्मीषण तथा महारथी विन्द और अनुविन्द--इनमैंसे प्रत्येकको गीधकी पाँखसे युक्त तीन- तीन बाणोंद्वारा विशेष पीड़ा दी तत्पश्चात्‌ अतिरथी वीर अर्जुनने युद्धमें आपकी सेनाको बाणसमूहोंद्वारा अत्यन्त पीड़ित कर दिया। भारत! चित्रसेनके रथपर बैठे हुए जयद्रथने रणक्षेत्रमें कुन्तीकुमार अर्जुको घायल करके भीमसेनको भी बहुत-से सायकोंद्वारा वेगपूर्वक बींध डाला

sañjaya uvāca | śarair atiratho yuddhe pīḍayan vāhinīṃ tava, ekaikaṃ tribhir ānarcchat kaḍukabarhiṇavājitaiḥ |

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—യുദ്ധത്തിൽ ആ അതിരഥൻ നിന്റെ സൈന്യത്തെ പീഡിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, കടുക പക്ഷിയുടെ തൂവലുകൾ ഘടിപ്പിച്ച അമ്പുകളാൽ ഓരോരുത്തനെയും മൂന്നു മൂന്നു അമ്പുകളാൽ കുത്തിവീഴ്ത്തി; ആ മൂർച്ചയുള്ള പ്രഹരങ്ങൾ നിന്റെ സേനയെ കലക്കിമറിച്ചു.

शरैःwith arrows
शरैः:
Karana
TypeNoun
Rootशर
FormMasculine, Instrumental, Plural
अतिरथःthe great chariot-warrior (Atiratha)
अतिरथः:
Karta
TypeNoun
Rootअतिरथ
FormMasculine, Nominative, Singular
युद्धेin battle
युद्धे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुद्ध
FormNeuter, Locative, Singular
पीडयन्afflicting, tormenting
पीडयन्:
Karta
TypeVerb
Rootपीड्
FormPresent (participle), Singular
वाहिनीम्army, host
वाहिनीम्:
Karma
TypeNoun
Rootवाहिनी
FormFeminine, Accusative, Singular
तवyour
तव:
Adhikarana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
एकैकम्each one (individually)
एकैकम्:
Karma
TypeAdjective
Rootएकैक
FormMasculine/Neuter, Accusative, Singular
त्रिभिःwith three
त्रिभिः:
Karana
TypeNumeral
Rootत्रि
FormInstrumental, Plural
आनर्च्छत्he struck/caused to reach (hit)
आनर्च्छत्:
Karta
TypeVerb
Rootऋच्छ् (आ-)
FormImperfect, 3, Singular
कडुकबर्हिणवाजितैःwith arrows furnished with (kadūka?) peacock-feather-like vanes
कडुकबर्हिणवाजितैः:
Karana
TypeAdjective
Rootकडुक-बर्हिण-वाजित
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra (implied by 'tava')
A
atiratha (elite warrior, unspecified in this pāda)
V
vāhinī (army)
Ś
śara (arrows)
K
kaḍuka-barhiṇ (kaḍuka bird; feather source)

Educational Q&A

The verse primarily serves as battlefield reportage rather than direct moral instruction; implicitly it highlights the kṣatriya ideal of focused martial skill and the harsh reality that adharma-driven conflict results in widespread suffering for entire armies.

Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that an elite warrior is severely harassing the Kaurava host, striking opponents one by one with sets of three feather-fletched arrows, intensifying the pressure on Dhṛtarāṣṭra’s forces.