Shloka 41
Adhyāya 111 (Book 6): Daśama-dina-saṃgrāma—Bhīṣma’s Counsel to Yudhiṣṭhira and the Śikhaṇḍin-Led Advance
Devanagari script
त॑ं शिखण्डी त्रिभिबाणिरभ्यविध्यत् स्तनान्तरे । आशीविषमिव क्रुद्धं कालसृष्टमिवान्तकम्,तब शिखण्डीने तीन बाणोंसे भीष्मकी छातीमें प्रहार किया। उस समय वे कालप्रेरित मृत्यु तथा क्रोधमें भरे हुए विषधर सर्पके समान जान पड़ते थे
Transliteration
taṁ śikhaṇḍī tribhir bāṇair abhyavidhyat stanāntare | āśīviṣam iva kruddhaṁ kālasṛṣṭam ivāntakam ||
Translation
അപ്പോൾ ശിഖണ്ഡി മൂന്നു അമ്പുകളാൽ ഭീഷ്മന്റെ വക്ഷസ്ഥലത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ പ്രഹരിച്ചു. ആ നിമിഷം ഭീഷ്മൻ ക്രുദ്ധനായ വിഷസർപ്പത്തെപ്പോലെയും, കാലം അയച്ച മൃത്യുവിനെപ്പോലെയും തോന്നി।
Word by Word
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
शिखण्डीShikhandi
शिखण्डी:
Karta
TypeNoun
Rootशिखण्डिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
त्रिभिःwith three
त्रिभिः:
Karana
TypeNumeral
Rootत्रि
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
बाणैःwith arrows
बाणैः:
Karana
TypeNoun
Rootबाण
FormMasculine, Instrumental, Plural
अभ्यविध्यत्pierced/shot at
अभ्यविध्यत्:
TypeVerb
Rootव्यध् (विध्यति) उपसर्ग: अभि
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
स्तनान्तरेin the space between the breasts (on the chest)
स्तनान्तरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootस्तन-अन्तर
FormNeuter, Locative, Singular
आशीविषम्a venomous serpent
आशीविषम्:
TypeNoun
Rootआशीविष
FormMasculine, Accusative, Singular
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
क्रुद्धम्enraged
क्रुद्धम्:
TypeAdjective
Rootक्रुद्ध (कृध्-क्त)
FormMasculine, Accusative, Singular
कालसृष्टम्sent/created by Time (fate)
कालसृष्टम्:
TypeAdjective
Rootकाल-सृष्ट (सृज्-क्त)
FormMasculine, Accusative, Singular
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
अन्तकम्Death (the ender)
अन्तकम्:
TypeNoun
Rootअन्तक
FormMasculine, Accusative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
स
संजय (Sañjaya)श
शिखण्डी (Śikhaṇḍī)भ
भीष्म (Bhīṣma)क
काल (Kāla, Time)अ
अन्तक (Antaka, Death)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes