Shloka 32
Adhyāya 111 (Book 6): Daśama-dina-saṃgrāma—Bhīṣma’s Counsel to Yudhiṣṭhira and the Śikhaṇḍin-Led Advance
रथिनो5पातयद् राजन् रथेभ्य: पुरुषर्षभ:,राजन! पुरुषश्रेष्ठ भीष्मने कितने ही रथियोंको रथोंसे, घुड़सवारोंको घोड़ोंकी पीठोंसे, शत्रुओंपर विजय पानेवाले हाथीसवारोंको हाथियोंसे तथा सामने आये हुए पैदल सिपाहियोंको भी मार गिराया
sañjaya uvāca | rathino ’pātayad rājan rathebhyaḥ puruṣarṣabhaḥ |
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ, പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ ഭീഷ്മൻ അനേകം രഥികളെ രഥങ്ങളിൽ നിന്ന് വീഴ്ത്തി; അശ്വാരോഹികളെ കുതിരപ്പുറത്ത് നിന്ന്, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചുപേര് നേടിയ ഗജാരോഹികളെ ആനകളിൽ നിന്ന്, മുന്നിൽ വന്ന പാദാതികളെയും അവൻ നിലംപതിപ്പിച്ചു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the paradox of righteous warfare: a kṣatriya’s valor and duty can be displayed through decisive action, yet that same excellence produces immense suffering. It invites reflection on dharma in war—how duty, skill, and the moral weight of violence coexist.
Sañjaya reports to the king that a foremost warrior is overpowering the enemy: knocking chariot-fighters off their chariots, unseating cavalry, bringing down elephant-riders, and cutting down advancing infantry—depicting a sweeping, one-sided moment on the battlefield.