Shloka 62
भीष्मपर्व — अध्याय ११०: पार्थभीमयोः प्रहारः तथा भीष्माभिमुखं संग्रामविस्तारः
Arjuna and Bhima’s pressure; escalation toward Bhishma
उवाच राजा दीनात्मा प्रीतियुक्तमिदं वच: । गंगानन्दन भीष्म जब बारंबार इस प्रकार प्रसन्नता-पूर्वक कह रहे थे, उस समय राजा युधिष्ठटिरने दीन हृदयसे प्रेमपूर्वक यह बात कही-- || ६१ ई ।। कथं जयेम सर्वज्ञ कथं राज्यं लभेमहि,'सर्वज्ञ! युद्धमें हमारी जीत कैसे हो? हम किस प्रकार राज्य प्राप्त करें?
sañjaya uvāca | uvāca rājā dīnātmā prītiyuktam idaṁ vacaḥ | gaṅgānandana bhīṣma yadā bāraṁbāram evaṁ prakāraṁ prasannatā-pūrvakaṁ vadati sma, tadā rājā yudhiṣṭhiraḥ dīna-hṛdayena prītyā idaṁ vacaḥ uvāca— kathaṁ jayema sarvajña, kathaṁ rājyaṁ labhemahi |
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഗംഗാനന്ദനനായ ഭീഷ്മൻ ഇങ്ങനെ സന്തോഷവും അനുഗ്രഹഭാവവും നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ വീണ്ടും വീണ്ടും സംസാരിക്കുമ്പോൾ, ദുഃഖഭാരമുള്ള ഹൃദയത്തോടെയും ആദര-സ്നേഹത്തോടെ നിറഞ്ഞവനായ രാജാവ് യുധിഷ്ഠിരൻ സ്നേഹപൂർവ്വം പറഞ്ഞു— “ഹേ സർവ്വജ്ഞാ! ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഞങ്ങൾ എങ്ങനെ ജയിക്കും? രാജ്യം എങ്ങനെ തിരിച്ചുപിടിക്കും?”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharmic dilemma: victory and sovereignty are not sought as mere power, but as a moral problem requiring guidance from a wise elder. Yudhishthira’s question implies that rightful success in war must be aligned with dharma and proper counsel.
Sanjaya reports that Bhishma is speaking repeatedly and calmly; in response, the distressed yet respectful Yudhishthira addresses Bhishma as ‘all-knowing’ and asks how the Pandavas can win the war and recover the kingdom.