Shloka 6
भीष्मपर्व — अध्याय ११०: पार्थभीमयोः प्रहारः तथा भीष्माभिमुखं संग्रामविस्तारः
Arjuna and Bhima’s pressure; escalation toward Bhishma
Devanagari script
ततो<वहारं सैन्यानां कृत्वा तत्र महारथा: । न्यविशन्त कुरुश्रेष्ठ संग्रामे क्षतविक्षता:,कुरुश्रेष्ठ! इस प्रकार संग्राममें क्षत-विक्षत हुए वे सब महारथी सेनाको लौटाकर शिविरमें विश्राम करने लगे
Transliteration
tato ’vahāraṃ sainyānāṃ kṛtvā tatra mahārathāḥ | nyaviśanta kuruśreṣṭha saṅgrāme kṣata-vikṣatāḥ ||
Translation
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കുരുശ്രേഷ്ഠ, തുടർന്ന് സൈന്യങ്ങളെ പിന്വലിച്ച ശേഷം, യുദ്ധത്തിൽ ക്ഷതവിക്ഷതരായ ആ മഹാരഥന്മാർ അവിടെ തന്നെ തങ്ങളുടെ ശിബിരത്തിൽ വിശ്രമത്തിനായി പാർത്തു।
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिक)
Formअव्यय
अवहारम्withdrawal, retreat (drawing back)
अवहारम्:
Karma
TypeNoun
Rootअवहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
सैन्यानाम्of the armies/troops
सैन्यानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
कृत्वाhaving done/made
कृत्वा:
Karana
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), कर्तरि
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय
महारथाःgreat chariot-warriors
महारथाः:
Karta
TypeNoun
Rootमहारथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
न्यविशन्तthey sat down / took rest / encamped
न्यविशन्त:
Karta
TypeVerb
Rootविश् (धातु) + नि (उपसर्ग)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद
कुरुश्रेष्ठO best of the Kurus
कुरुश्रेष्ठ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकुरुश्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
संग्रामेin battle
संग्रामे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंग्राम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
क्षतविक्षताःwounded and mangled
क्षतविक्षताः:
Karta
TypeAdjective
Rootक्षत-विक्षत (प्रातिपदिक; कृदन्ताधारित)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SañjayaD
Dhṛtarāṣṭra (implied by the address kuruśreṣṭha)K
Kuru warriors (collective)M
mahārathas (collective elite fighters)A
army/troops (sainyāni)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes