Shloka 16
दुर्योधनो महाराज दुःशासनमभाषत | संजय कहते हैं--महाराज! ग्रीष्म-ऋतुके अन्तमें (वर्षारम्भ होनेपर) जैसे मेघ आकाशकमें सूर्यदेवको ढक लेते हैं, उसी प्रकार पाण्डवोंने युद्धभूमिमें क्रुद्ध हुए भीष्मको सब ओरसे घेर लिया है। यह देखकर आपके पुत्र दुर्योधनने दुःशासनसे कहा--,ततो युधिष्छिरो राजा माद्रीपुत्री च पाण्डवौ पौर्णमास्यामम्बुवेगं यथा वेला महोददथे: । महाराज! तब राजा युधिष्छिर तथा पाण्बुपुत्र माद्रीनन्दन नकुल-सहदेवने समरभूमिमें उन घुड़सवारोंका वेग नष्ट कर दिया। ठीक उसी तरह, जैसे वर्षा-ऋतुमें अधिक जलसे परिपूर्ण होकर मर्यादा तोड़नेवाले समुद्रके पूर्णिमा तिथिमें बढ़े हुए वेगको तटकी भूमि रोक देती है
sañjaya uvāca | duryodhano mahārāja duḥśāsanam abhāṣata | tato yudhiṣṭhiro rājā mādrīputrau ca pāṇḍavau paurṇamāsyām ambuvegaṃ yathā velā mahodadheḥ ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാ, അപ്പോൾ ദുര്യോധനൻ ദുഃശാസനനോട് സംസാരിച്ചു. തുടർന്ന് രാജാ യുധിഷ്ഠിരനും മാദ്രിയുടെ ഇരുപുത്രന്മാരായ പാണ്ഡവരും യുദ്ധഭൂമിയിൽ ആ അശ്വാരോഹികളുടെ പ്രചണ്ഡവേഗം തടഞ്ഞു; പ്രാവൃട്ട്കാലത്ത് ജലസമൃദ്ധിയാൽ അതിപൂരിതമായി അതിരുകൾ ലംഘിക്കുവാൻ തുനിയുന്ന മഹാസമുദ്രത്തിന്റെ പൗർണ്ണമിയിലത്തെ ഉച്ചലനത്തെ തീരരേഖ നിയന്ത്രിക്കുന്നതുപോലെ।
संजय उवाच
Educational Q&A
Power that swells beyond limits is not inherently victorious; it can be contained by steadiness, order, and disciplined action aligned with dharma. The shoreline-and-ocean simile highlights the ethical value of restraint and rightful resistance amid violent conflict.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Duryodhana speaks to Duḥśāsana. Meanwhile, Yudhiṣṭhira together with Mādrī’s twin sons (Nakula and Sahadeva) blunts the charge of enemy horsemen, likened to a coast halting the ocean’s full-moon surge.