Shloka 19
भीष्मस्य शरवर्षः — Bhīṣma’s Arrow-Storm and Kṛṣṇa’s Impulse to Intervene
भेरीमृदड़शड्खानां दुन्दुभीनां च निःस्वनै: | उत्कृष्टसिंहनादैश्व वल्गितैश्व पृथग्विधै:
bherīmṛdaṅgaśaṅkhānāṃ dundubhīnāṃ ca niḥsvanaiḥ | utkṛṣṭasiṃhanādaiś ca valgitaiś ca pṛthagvidhaiḥ ||
ഭേരി, മൃദംഗം, ശംഖം, ദുന്ദുഭി എന്നിവയുടെ മുഴക്കങ്ങൾക്കിടയിൽ, ഉച്ചത്തിലുള്ള സിംഹനാദങ്ങളും നാനാവിധ ലല്കാരങ്ങളും ഉയർന്നപ്പോൾ, ഞങ്ങളും ക്രോധവും ആകാംക്ഷയും കൊണ്ട് പെട്ടെന്ന് അവരുടെ മേൽ പാഞ്ഞുകയറി. അവരുടെ ഗർജ്ജനത്തിന് ഞങ്ങൾ ഞങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനത്തിലൂടെ തന്നെ മറുപടി നൽകി; അപ്പോൾ ഇരുപക്ഷ സൈന്യങ്ങൾക്കിടയിൽ മഹായുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how collective noise—signals, roars, and boasts—can inflame anger and accelerate violence. Ethically, it points to the psychology of escalation: pride and retaliatory display (answering roar with roar) quickly turns tension into full-scale battle.
Sañjaya describes the battlefield atmosphere: instruments and war-cries thunder on both sides. Provoked and enraged, his side charges suddenly, matching the enemy’s roar with their own, and a major clash begins between the two armies.