Shloka 473
Adhyāya 90: Babhruvāhana’s Reception and the Commencement of Yudhiṣṭhira’s Aśvamedha
दारेष्वधीनो धर्मश्न॒ पितृणामात्मनस्तथा | “वह उज्ज्वल कीर्तिसे भ्रष्ट हो जाता है और उसे उत्तम लोकोंकी प्राप्ति नहीं होती। धर्म, काम और अर्थ-सम्बन्धी कार्य, सेवा-शुश्रूषा तथा वंशपरम्पराकी रक्षा--ये सब स्त्रीके ही अधीन हैं। पितरोंका तथा अपना धर्म भी पत्नीके ही आश्रित है
dāreṣv adhīno dharmaś ca pitṝṇām ātmanaḥ tathā |
നകുലൻ പറഞ്ഞു—പുരുഷന്റെ ധർമ്മം ഭാര്യയെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. ഗൃഹത്തിലെ സേവാ-ശുശ്രൂഷ, വംശപരമ്പരയുടെ തുടർച്ചയും സംരക്ഷണവും, ധർമ്മ-കാമ-അർത്ഥ സംബന്ധമായ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ക്രമബദ്ധമായ നടത്തിപ്പും—ഇവയെല്ലാം സ്ത്രീയുടെ അധീനത്തിലാണ്. പിതൃകർമ്മവും സ്വന്തം ധർമ്മസ്ഥിതിയും ഭാര്യയുടെ പിന്തുണയിൽ തന്നെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. ഈ ആശ്രയത്തെ ആദരിക്കാത്തവൻ ദീപ്തമായ കീർത്തിയിൽ നിന്ന് വീഴുകയും ഉത്തമ ലോകങ്ങൾ പ്രാപിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യും.
नकुल उवाच
Educational Q&A
Householder dharma is portrayed as inseparable from the wife’s role: family continuity, proper service within the home, and even obligations to ancestors are said to depend on her support; neglecting this leads to loss of reputation and spiritual merit.
Nakula is speaking in a didactic context, emphasizing the ethical and religious importance of the wife within household life and framing her as central to sustaining dharma and ancestral obligations.