Shloka 263
Adhyāya 90: Babhruvāhana’s Reception and the Commencement of Yudhiṣṭhira’s Aśvamedha
भुदुक्तेडन्यस्मिन् कदाचित् स ष्े काले द्विजोत्तम: | वे उत्तम व्रतधारी द्विज सदा छठे कालमें अर्थात् तीन-तीन दिनपर ही स्त्री-पुत्र आदिके साथ भोजन किया करते थे। यदि किसी दिन उस समय भोजन न मिला तो दूसरा छठा काल आनेपर ही वे द्विजश्रेष्ठ अन्न ग्रहण करते थे
ṣaṣṭhe kāle kadācit sa dvijottamaḥ | uttama-vrata-dhārī sa dvijaḥ sadā ṣaṣṭhe kāle (tridināntare) strī-putrādibhiḥ sārdhaṁ bhojanaṁ kurvanti sma | yadi kadācit tasmin samaye bhojanaṁ na labheta, tarhi dvitīya-ṣaṣṭha-kāle eva sa dvija-śreṣṭho 'nnam aśnīyāt |
നകുലൻ പറഞ്ഞു—ഒരിക്കൽ ഒരു ദ്വിജോത്തമൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; ഉത്തമവും കഠിനവുമായ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ. അവന്റെ നിയമം: ‘ഷഷ്ഠകാല’ത്തിൽ—അഥവാ മൂന്നു ദിവസത്തിലൊരിക്കൽ—ഭാര്യയും മക്കളും ആശ്രിതരും കൂടെ മാത്രമേ ഭക്ഷണം കഴിക്കൂ. ആ നിശ്ചിത സമയത്ത് അന്നം ലഭിക്കാതിരുന്നാൽ, അവൻ അശാന്തനായി മുമ്പേ കഴിക്കാതെ, അടുത്ത ഷഷ്ഠകാലം വരുവോളം കാത്തിരുന്ന് അപ്പോൾ മാത്രമേ അന്നം സ്വീകരിക്കൂ.
नकुल उवाच
Educational Q&A
The core teaching is steadfast self-restraint (niyama) and fidelity to a chosen vow: one should not abandon discipline due to discomfort or uncertainty, and one should practice restraint in a way that also accounts for one’s household responsibilities.
Nakula describes a brahmin renowned for strict observance who eats only once every three days, together with his family. If food is unavailable at the appointed time, he waits until the next cycle rather than breaking his rule.