Shloka 13
Ulūpī’s Disclosure and the Saṃjīvana-Maṇi: Arjuna’s Restoration (उलूपी-प्रकटनं संजीवनमणि-स्थापनं च)
Devanagari script
आप्लुत्य देवा वसव: समेत्य च महानदीम् । इदमूचुर्वचो घोरं भागीरथ्या मते तदा,“वसु नामक देवता महानदी गंगाके तटपर एकत्र हो स्नान करके भागीरथीकी सम्मतिसे यह भयानक वचन बोले--
Transliteration
āplutya devā vasavaḥ sametya ca mahānadīm | idam ūcur vaco ghoraṃ bhāgīrathyā mate tadā ||
Translation
അർജുനൻ പറഞ്ഞു—“അപ്പോൾ ദേവസ്വരൂപികളായ വസുക്കൾ മഹാനദിയുടെ തീരത്ത് സ്നാനം ചെയ്ത് ഒന്നിച്ചു കൂടുകയും, ഭാഗീരഥിയുടെ സമ്മതത്തോടെ ഈ ഭയാനക വാക്കുകൾ ഉച്ചരിക്കുകയും ചെയ്തു.”
Word by Word
आप्लुत्यhaving bathed / after bathing
आप्लुत्य:
Karana
TypeVerb
Rootआ + प्लु (धातु)
Formक्त्वा (अव्यय-भाव), कर्तरि, —
देवाःthe gods
देवाः:
Karta
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
वसवःthe Vasus
वसवः:
Karta
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
समेत्यhaving come together / having assembled
समेत्य:
Karana
TypeVerb
Rootसम् + इ (धातु)
Formक्त्वा (अव्यय-भाव), कर्तरि, —
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
महानदीम्the great river
महानदीम्:
Karma
TypeNoun
Rootमहानदी (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
इदम्this
इदम्:
Karma
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
ऊचुःthey said
ऊचुः:
TypeVerb
Rootवच् (धातु) / वच्-लिट् (उवाच/ऊचुः)
Formलिट् (परोक्षभूत), Perfect, Third, Plural, परस्मैपदम्
वचःspeech / words
वचः:
Karma
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
घोरम्terrible
घोरम्:
TypeAdjective
Rootघोर (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
भागीरथ्याःof Bhāgīrathī (Gaṅgā)
भागीरथ्याः:
TypeNoun
Rootभागीरथी (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Genitive, Singular
मतेwith the consent / in the opinion
मते:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमत (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Singular
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Speaker
अर्जुन उवाच
Characters & Entities
A
ArjunaV
Vasus (Vasavaḥ)B
Bhāgīrathī (Gaṅgā)M
Mahānadī (the great river)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes