Shloka 42
Babhruvāhana’s Lament and Appeal for Expiation (प्रायश्चित्त-याचना)
Devanagari script
उलूपी चिन्तयामास तदा संजीवनं मणिम् । स चोपातिष्ठत तदा पन्नगानां परायणम्,वैशम्पायनजी कहते हैं--शत्रुओंको संताप देनेवाले जनमेजय! पिताके शोकसे संतप्त हुआ मणिपुरनरेश बभ्रुवाहन जब माताके साथ आमरण उपवासका व्रत लेकर बैठ गया, तब उलूपीने संजीवनमणिका स्मरण किया। नागोंके जीवनकी आधारभूत वह मणि उसके स्मरण करते ही वहाँ आ गयी
Transliteration
ulūpī cintayāmāsa tadā saṃjīvanaṃ maṇim | sa copātiṣṭhata tadā pannagānāṃ parāyaṇam ||
Translation
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ഉലൂപി സംജീവനമണിയെ ധ്യാനിച്ചു; പന്നഗങ്ങളുടെ പരമാശ്രയമായ ആ മണി ഉടൻ തന്നെ അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
Word by Word
उलूपीUlūpī
उलूपी:
Karta
TypeNoun
Rootउलूपी
FormFeminine, Nominative, Singular
चिन्तयामासthought of / remembered
चिन्तयामास:
TypeVerb
Rootचिन्त्
FormPerfect (Periphrastic), Third, Singular
तदाthen
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
संजीवनम्life-restoring
संजीवनम्:
TypeAdjective
Rootसंजीवन
FormNeuter, Accusative, Singular
मणिम्gem
मणिम्:
Karma
TypeNoun
Rootमणि
FormMasculine, Accusative, Singular
सःhe/it (that)
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
उपातिष्ठतappeared / came near / presented itself
उपातिष्ठत:
TypeVerb
Rootउप-स्था
FormImperfect, Third, Singular
तदाthen
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
पन्नगानाम्of the serpents (Nāgas)
पन्नगानाम्:
TypeNoun
Rootपन्नग
FormMasculine, Genitive, Plural
परायणम्refuge / ultimate support
परायणम्:
TypeNoun
Rootपरायण
FormNeuter, Nominative, Singular
Speaker
वैशमग्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśaṃpāyanaU
UlūpīS
Saṃjīvana-maṇiP
Pannagas (Nāgas)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes