Shloka 25
Babhruvāhana’s Lament and Appeal for Expiation (प्रायश्चित्त-याचना)
हा हा धिक् कुरुवीरस्य संनाहं काज्चनं भुवि । अपविद्धं हतस्येह मया पुत्रेण पश्यत,“तभी तो इस संकटके समय भी मेरे और मेरी माताके प्राण नहीं निकलते। हाय! हाय! मुझे धिककार है, लोगों! देख लो! मुझ पुत्रके द्वारा मारे गये कुरुवीर अर्जुनका सुनहरा कवच यहाँ पृथ्वीपर फेंका पड़ा है”
hā hā dhik kuruvīrasya saṃnāhaṃ kāñcanaṃ bhuvi | apaviddhaṃ hatasyeha mayā putreṇa paśyata |
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— ഹാ ഹാ! എനിക്ക് ധിക്കാരം! നോക്കുവിൻ— കുരുവീരന്റെ സ്വർണ്ണകവചം ഭൂമിയിൽ എറിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു; ഇവിടെ കിടക്കുന്നത് എന്റെ തന്നെ പുത്രൻ വധിച്ചവന്റേതാണ്.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights moral accountability in warfare: even when violence occurs within a martial context, the sight of a righteous hero’s fallen insignia (his golden armor) can awaken shame and remorse, emphasizing that dharma is not merely victory but ethical restraint and responsibility for consequences.
The narrator reports a lament in which the speaker calls others to witness the golden armor of the Kuru hero lying discarded on the ground, declaring that the hero has been slain by the speaker’s own son—an outcry that mixes grief with self-condemnation.