Shloka 20
ततः संज्ञां पुनर्लब्ध्वा स राजा बभ्रुवाहन: । मातरं तामथालोक्य रणभूमावथाब्रवीत्,थोड़ी ही देरमें राजा बभ्रुवाहनको पुनः चेत हुआ। वह अपनी माताको रणभूमिमें बैठी देख इस प्रकार विलाप करने लगा--
tataḥ saṃjñāṃ punar labdhvā sa rājā babhruvāhanaḥ | mātaraṃ tām athālokya raṇabhūmāv athābravīt ||
അതിനുശേഷം രാജാവ് ബഭ്രുവാഹനൻ ഉടൻ തന്നെ ബോധം വീണ്ടെടുത്തു. യുദ്ധഭൂമിയിൽ അമ്മയെ ഇരിക്കുന്നതായി കണ്ടപ്പോൾ, ദുഃഖത്തിൽ വിലപിച്ചുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral awakening that can follow violence: when consciousness returns, so does ethical clarity. Seeing one’s mother amid the battlefield intensifies the recognition that dharma is not merely victory in combat but accountability to kinship, compassion, and the consequences of one’s actions.
Babhruvāhana, after being unconscious, comes to his senses. He notices his mother present on the battlefield and begins to speak in lamentation, setting up an emotionally charged exchange where familial bonds and the aftermath of battle take center stage.