Shloka 96
बभ्रुवाहन-धनंजययोः संग्रामः
Babhruvāhana and Dhanaṃjaya’s engagement at Maṇipūra
प्रोवाच वाक््यं धर्मज्ञ: सैन्धवान् युद्धदुर्मदान् । “अहो! महाराजने कहा था कि क्षत्रियोंका वध न करना। धर्मराजका वह मंगलमय वचन कैसे मिथ्या न हो। राजालोग मारे न जायँ और राजा युधिष्ठिरकी आज्ञाका पालन हो जाय, इसके लिये क्या करना चाहिये।” ऐसा सोचकर धर्मके ज्ञाता पुरुषप्रवर अर्जुनने रणोन्मत्त सैन्धवोंसे इस प्रकार कहा--
proväca vākyaṃ dharmajñaḥ saindhavān yuddha-durmadān | “aho! mahārājena uktaṃ kṣatriyāṇāṃ vadhaṃ mā kārṣīḥ. dharmarājasya tat maṅgalamayaṃ vacanaṃ kathaṃ mithyā na bhavet? rājānaḥ māryantāṃ ca rājā yudhiṣṭhirasya ājñā ca pālyatām—etat-arthaṃ kiṃ kartavyam?” iti saṃcintya dharmajñaḥ puruṣa-pravaraḥ arjunaḥ raṇonmatta-saindhavebhyaḥ evam uvāca—
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ധർമ്മജ്ഞനായ അർജുനൻ യുദ്ധമദത്തിൽ ദുർമദിച്ച സൈന്ധവരോടു പറഞ്ഞു—“അഹോ! മഹാരാജാവ് ‘ക്ഷത്രിയരെ വധിക്കരുത്’ എന്നു കല്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ധർമ്മരാജന്റെ ആ മംഗളവചനം എങ്ങനെ മിഥ്യയാകും? രാജാക്കന്മാർ കൊല്ലപ്പെടാതെയും, രാജാ യുധിഷ്ഠിരന്റെ ആജ്ഞയും പാലിക്കപ്പെടാതെയും ഇരിക്കാതെ—അതിന് എന്ത് ചെയ്യണം?” ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച് ധർമ്മവേതാവായ പുരുഷപ്രവരൻ അർജുനൻ റണോന്മത്ത സൈന്ധവരോടു ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights a dharmic dilemma: how to uphold a righteous king’s command (non-slaughter of kṣatriyas) without letting that command become ineffective. Arjuna models ethical deliberation—seeking a course that preserves life while still honoring legitimate authority and the moral weight of a ruler’s word.
Vaiśampāyana narrates that Arjuna confronts the war-frenzied Saindhava warriors. Remembering Yudhiṣṭhira’s instruction not to kill kṣatriyas, Arjuna reflects on how to both spare the kings and still carry out the king’s order, and then begins addressing the Saindhavas accordingly.