Shloka 36
Mind as Charioteer; Kṣetrajña, Tapas, and Dhyāna-Yoga
Adhyātma-Upadeśa
तस्माजउज्ञानेन शुद्धेन मुच्यते सर्वकिल्बिषै: । निश्चयको साक्षात् करनेवाले वृद्ध लोग कहते हैं कि "ज्ञान ही परम कल्याणका साधन है।” इसलिये परम शुद्ध ज्ञानके द्वारा ही मनुष्य सब पापोंसे छूट जाता है
tasmāj jñānena śuddhena mucyate sarva-kilbiṣaiḥ | niścayakaḥ sākṣāt kartṛṇo vṛddhāḥ prāhur yathā—jñānam eva parama-kalyāṇasya sādhanam iti || bīja-dharmas tv ahaṅkāraḥ prasavaś ca punaḥ punaḥ | bīja-prasava-dharmāṇi mahā-bhūtāni pañca vai ||
അതുകൊണ്ട് പരമ ശുദ്ധജ്ഞാനത്താൽ മനുഷ്യൻ എല്ലാ കല്മഷങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകുന്നു; നിശ്ചയം സാക്ഷാത്കരിച്ച മുതിർന്നവർ—ജ്ഞാനമേ പരമ ശ്രേയസ്സിന്റെ ഉപായമെന്ന് പറയുന്നു. അഹങ്കാരം ബീജധർമ്മിയായ കാരണവും, വീണ്ടും വീണ്ടും കാര്യരൂപമായി പരിണമിക്കുന്നതുമാണ്. അതുപോലെ പഞ്ച മഹാഭൂതങ്ങൾക്കും ബീജ-പ്രസവ ധർമ്മങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവ ശബ്ദാദി വിഷയങ്ങളെ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നതിനാൽ ‘ബീജധർമ്മി’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു।
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Pure, discriminative knowledge is presented as the direct means to the highest good, because it removes all moral and spiritual defilements; ignorance-driven identification (ahaṅkāra) is the recurring seed of bondage.
Vāyudeva delivers a doctrinal instruction: he links ethical purification to liberating knowledge and then explains a Sāṅkhya-style causal chain in which ahaṅkāra and the five great elements function as both causes and effects, generating the field of sense-experience.