Shloka 53
Adhyāya 48: Brahmopadeśa on Prāṇāyāma, Sāttvika Vṛtti, and the Sattva–Kṣetrajña Question
सत्त्वात् परतरं नान्यत् प्रशंसन्तीह तद्विद: । इस प्रकार जो पहले अपने अन्तःकरणको शुद्ध कर लेता है, वह जो-जो चाहता है उसी-उसी वस्तुको पा जाता है। अव्यक्तसे उत्कृष्ट जो सत्-स्वरूप आत्मा है, वह अमर होनेमें समर्थ है। अतः सत्त्वस्वरूप आत्माके महत्त्वको जाननेवाले विद्वान् इस जगतमें सत्त्वसे बढ़कर और किसी वस्तुकी प्रशंसा नहीं करते
sattvāt parataraṃ nānyat praśaṃsantīha tadvidaḥ |
വായു പറഞ്ഞു— സത്ത്വത്തേക്കാൾ ഉന്നതമായ മറ്റൊന്നിനെയും ഈ ലോകത്തിൽ തത്ത്വജ്ഞർ പ്രശംസിക്കുന്നില്ല. ആദ്യം സ്വന്തം അന്തഃകരണത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവൻ, അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതു തന്നേ പ്രാപിക്കുന്നു. അവ്യക്തത്തെ അതിക്രമിച്ച സത്-സ്വരൂപമായ ആത്മാവ് അമരത്വത്തിന് സമർത്ഥമാണ്; അതിനാൽ സത്ത്വാത്മയുടെ മഹത്വം അറിയുന്ന പണ്ഡിതർ ഇവിടെ സത്ത്വത്തേക്കാൾ മേലുള്ളതിനെ പ്രശംസിക്കുന്നില്ല।
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that sattva—inner purity and clarity—is the highest praised principle for those who know truth. By purifying the inner instrument (antaḥkaraṇa), one becomes capable of attaining desired aims, and more importantly, realizing the Self (ātman) that transcends the unmanifest and leads toward immortality.
Vāyudeva is speaking as a spiritual instructor, emphasizing a hierarchy of values: inner purification and sattvic realization are superior to other pursuits. The statement functions as doctrinal guidance within the Ashvamedhika Parva’s broader post-war ethical and spiritual reflections.