Shloka 12
Adhyāya 48: Brahmopadeśa on Prāṇāyāma, Sāttvika Vṛtti, and the Sattva–Kṣetrajña Question
मत्स्यो यथान्य: स्यादप्सु सम्प्रयोगस्तथा तयो: । सम्बन्धस्तोयबिन्दूनां पर्ण कोकनदस्य च,जैसे जलसे मछली भिन्न है तो भी मछली और जल--दोनोंका संयोग देखा जाता है एवं जलकी बूँदोंका कमलके पत्तेसे सम्बन्ध देखा जाता है
matsyo yathānyaḥ syād apsu samprayogas tathā tayoḥ | sambandhas toyabindūnāṃ parṇa kokanadasya ca ||
വായു പറഞ്ഞു— മത്സ്യം ജലത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായിരുന്നാലും മത്സ്യവും ജലവും തമ്മിലുള്ള സംയോഗം വ്യക്തമായി കാണപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ ജലബിന്ദുക്കൾക്കും കോകനദ (താമര) ഇലയ്ക്കും ബന്ധം കാണപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ സ്വഭാവഭേദം ഉണ്ടായാലും, കാരണംയും പ്രയോജനവും ഒന്നിക്കുന്നിടത്ത് ബന്ധവും സഹവാസവും തടയപ്പെടുന്നില്ല।
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that apparent difference does not negate connection: distinct entities can still be meaningfully associated, as shown by fish with water and water-drops with a lotus leaf. It supports a broader ethical-philosophical point that relations arise through context, function, and contact, not merely sameness of nature.
Vāyu is speaking and uses everyday natural examples—fish living in water and droplets resting on a lotus leaf—to illustrate a principle about sambandha (relation) and samprayoga (association), likely to clarify a subtle point in the surrounding discussion.