Shloka 49
Brahmā’s Instruction on Brahmacarya, Vānaprastha, and the Aliṅga Path
Ethics of Non-attachment
निश्चिन्तमव्ययं दिव्यं कूटस्थमपि सर्वदा | सर्वभूतस्थमात्मानं ये पश्यन्ति न ते मृता:,जो मनुष्य आत्माको हाथ, पैर, पीठ, मस्तक और उदर आदि अंगोंसे रहित, गुण- कर्मोंसे हीन, केवल, निर्मल, स्थिर, रूप-रस-गन्ध-स्पर्श और शब्दसे रहित, ज्ञेय, अनासक्त, हाड़-मांसके शरीरसे रहित, निश्चिन्त, अविनाशी, दिव्य और सम्पूर्ण प्राणियोंमें स्थित सदा एकरस रहनेवाला जानते हैं, उनकी कभी मृत्यु नहीं होती
niścintam avyayaṃ divyaṃ kūṭastham api sarvadā | sarvabhūtastham ātmānaṃ ye paśyanti na te mṛtāḥ ||
ആത്മാവിനെ ആശങ്കരഹിതം, അവിനാശി, ദിവ്യം, സദാ കൂറ്റസ്ഥം (അചലം), സർവ്വഭൂതങ്ങളിലും അധിഷ്ഠിതം എന്നു യഥാർത്ഥമായി ദർശിക്കുന്നവർ—മരണത്താൽ കീഴടക്കപ്പെടുകയില്ല.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Realization of the Ātman as immutable (kūṭastha), imperishable (avyaya), and present in all beings (sarvabhūtastha) leads to transcendence of death—not merely physical survival, but freedom from the existential bondage of mortality through liberating knowledge.
Vāyudeva is speaking as a teacher, presenting a concise doctrinal statement: those who perceive the true nature of the Self—divine, unchanging, and universally indwelling—are not 'dead' in the ultimate sense, because they abide in the deathless reality beyond bodily conditions.