Shloka 9
Adhyāya 42 — Mahābhūta–Indriya–Adhyātma-Vyavasthā
Brahmā’s Instruction on Elements and Faculties
अन्तरात्मनि चाप्येते नियता: पठच वायव: । वाड्मनोबुद्धिभि: सार्द्धमिदमष्टात्मके जगत्,प्राण, अपान, उदान, समान और व्यान--ये पाँच वायु नियतरूपसे शरीरके भीतर निवास करते हैं; अतः ये सूक्ष्म हैं। मन, वाणी और बुद्धिके साथ गिननेसे इनकी संख्या आठ होती है। ये आठ इस जगतके उपादान कारण हैं
antarātmani cāpy ete niyatāḥ pañca vāyavaḥ | vāṅmanobuddhibhiḥ sārdham idam aṣṭātmake jagat ||
വായുദേവൻ പറഞ്ഞു—അന്തരാത്മാവിൽ നിയമിതമായി ഈ അഞ്ചു വായുക്കൾ—പ്രാണൻ, അപാനൻ, ഉദാനൻ, സമാനൻ, വ്യാനൻ—വസിക്കുന്നു. ദേഹത്തിനകത്ത് ബന്ധിതമായതിനാൽ അവ സൂക്ഷ്മങ്ങളാണ്. വാക്ക്, മനസ്, ബുദ്ധി എന്നിവയോടുകൂടെ എണ്ണുമ്പോൾ അവ എട്ടാകുന്നു. ഈ എട്ടാണ് ഈ ലോകത്തിന്റെ ഉപാദാന-കാരണമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches an eightfold framework of embodied existence: five vital airs (prāṇa, apāna, udāna, samāna, vyāna) together with speech, mind, and intellect. These are presented as subtle inner constituents and as the material basis (upādāna) through which the world of experience is constituted.
Vāyu-deva is instructing the listener in an inner, yogic-cosmological analysis of the person. He identifies the regulated vital functions within the body and then expands the count by adding the cognitive and expressive faculties, framing them as foundational principles that underlie worldly manifestation and experience.