Shloka 12
Rajo-guṇa-nirdeśa — Brahmā’s Enumeration of Rajasic Dispositions
अभिद्रोहस्तथा माया निकृतिर्मान एव च । स्तैन्यं हिंसा जुगुप्सा च परिताप: प्रजागर:,विप्रगण! द्रोह, माया, शठता, मान, चोरी, हिंसा, घृणा, परिताप, जागरण, दम्भ, दर्प, राग, सकाम भक्ति, विषय-प्रेम, प्रमोद, द्यूतक्रीड़ा, लोगोंके साथ विवाद करना, स्त्रियोंके लिये सम्बन्ध बढ़ाना, नाच-बाजे और गानमें आसक्त होना--से सब राजस गुण कहे गये हैं
abhidrohas tathā māyā nikṛtir māna eva ca | stainyaṃ hiṃsā jugupsā ca paritāpaḥ prajāgaraḥ |
വായു അരുളിച്ചെയ്തു—ദ്രോഹം, മായ, ശഠത, മാനം; മോഷണം, ഹിംസ, ജുഗുപ്സ/ഘൃണ, പരിതാപം, ജാഗരണം—ഇവയെ രാജസ സ്വഭാവങ്ങളെന്ന് വിളിക്കുന്നു.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse classifies certain harmful, agitating mental tendencies—aggression, deceit, pride, theft, violence, aversion, distress, and sleepless restlessness—as rājasa qualities, implying they disturb clarity and should be checked for living in accordance with dharma.
Vāyu-deva is speaking in a didactic context, enumerating traits associated with the rajas guṇa as part of a broader moral instruction on recognizing and regulating dispositions that lead to conflict and inner turmoil.