Shloka 36
तमोगुण-निरूपण
Analysis of Tamas and its Marks
तमोगुणा बहुविधा: प्रकीर्तिता यथावदुक्त च तम: परावरम् | नरो हि यो वेद गुणानिमान् सदा स तामसै: सर्वगुणै: प्रमुच्यते,इस प्रकार तमोगुणके स्वरूप और उसके कार्यभूत नाना प्रकारके गुणोंका यथावत् वर्णन किया गया तथा तमोगुणसे प्राप्त होनेवाली ऊँची-नीची योनियाँ भी बतला दी गयीं। जो मनुष्य इन गुणोंको ठीक-ठीक जानता है, वह सम्पूर्ण तामसिक गुणोंसे सदा मुक्त रहता है इति श्रीमहाभारते आश्वमेधिके पर्वणि अनुगीतापर्वणि गुरुशिष्यसंवादे षट्त्रिंशो5ध्याय:
tamoguṇā bahuvidhāḥ prakīrtitā yathāvad uktaṃ ca tamaḥ parāvaram | naro hi yo veda guṇān imān sadā sa tāmasaiḥ sarvaguṇaiḥ pramucyate ||
തമോഗുണത്തിന്റെ പലവിധ രൂപങ്ങൾ യഥാവിധി പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു; തമസിൽ നിന്നുള്ള ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ ഫലങ്ങളും യഥാർത്ഥമായി വിവരിക്കപ്പെട്ടു. ഈ ഗുണങ്ങളെ വ്യക്തമായി അറിയുന്ന മനുഷ്യൻ എപ്പോഴും എല്ലാ താമസിക ലക്ഷണങ്ങളിൽ നിന്നുമൊഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Clear knowledge of tamas—its forms and its higher/lower consequences—helps one disengage from tamasic tendencies; understanding becomes a means of freedom from inertia, delusion, and moral darkness.
Vāyudeva concludes an instructional passage in the Anugītā context, summarizing that tamas and its results have been properly explained, and asserting that the knower of these guṇas is not bound by tamasic qualities.