Shloka 3
Adhyāya 34: Kṣetrajña-Lakṣaṇa and the Araṇi Metaphor
Mind–Intellect Allegory
ब्राह्मण उवाच अरणीं ब्राह्माणीं विद्धि गुरुरस्पोत्तरारणि: । तपःश्रुतेडभिमथ्नीतो ज्ञानाग्निर्जायते तत:,ब्राह्मणने कहा--देवि! तुम बुद्धिको नीचेकी अरणी और गुरुको ऊपरकी अरणी समझो। तपस्या और वेद-वेदान्तके श्रवण-मननद्वारा मन्थन करनेपर उन अरणियोंसे ज्ञानरूप अग्नि प्रकट होती है
brāhmaṇa uvāca | araṇīṁ brāhmaṇīṁ viddhi gurur asyottarāraṇiḥ | tapaḥ-śruteḍ abhimathnīto jñānāgnir jāyate tataḥ |
ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു—ദേവി! ബുദ്ധിയെ താഴെയുള്ള അരണിയെന്നും ഗുരുവിനെ അതിന്റെ മേലുള്ള അരണിയെന്നും അറിക. തപസ്സും വേദ-വേദാന്തങ്ങളുടെ ശ്രവണം-മനനം എന്ന മഥനവും ചേർന്നാൽ ആ രണ്ടിൽ നിന്നു ജ്ഞാനാഗ്നി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
True knowledge arises through the combined ‘friction’ of a competent teacher’s guidance and the student’s inner instrument (intellect), energized by disciplined practice (tapas) and sustained listening and reflection on scripture (śruti).
A Brahmin instructs a woman addressed as ‘brāhmaṇī’, using the Vedic image of kindling fire with two araṇis to explain how spiritual insight is generated: guru and intellect, when ‘churned’ by austerity and scriptural study, produce the illuminating fire of knowledge.